Mahakumbh 2025: અર્ધકુંભ, પૂર્ણકુંભ અને મહાકુંભનો અર્થ અને અંતર શું છે ? જાણી લો

Mahakumbh 2025: હકીકતમાં, અગાઉના આચાર્યો દ્વારા સ્થાપિત અર્ધ કુંભ ઉત્સવનું મહત્વ ખૂબ જ છે; કારણ કે અર્ધ કુંભ ઉત્સવનો ઉદ્દેશ પૂર્ણ કુંભ જેવા લોકો માટે ખાસ કરીને પવિત્ર અને લાભદાયી છે

(તસવીર- એબીપી લાઇવ)

Source : ABPLIVE AI

Mahakumbh 2025: સનાતન ધર્મના પ્રાચીન કાળથી કુંભ ઉજવવાની પરંપરા ચાલી આવે છે. પૂર્ણ કુંભ મેળો દર બાર વર્ષે ચાર સ્થળોએ એટલે કે હરિદ્વાર, પ્રયાગ, ઉજ્જૈન અને નાસિક ખાતે યોજાય છે, જ્યારે અર્ધ કુંભ ઉત્સવ પણ હરિદ્વાર અને પ્રયાગ ખાતે ઉજવવામાં આવે છે. પરંતુ આ અર્ધ કુંભ ઉત્સવ ઉજ્જૈન અને નાસિકમાં યોજાતો નથી.

અર્ધ કુંભ ઉત્સવની શરૂઆત અંગે, કેટલાક લોકોનો મત છે કે જ્યારે મુઘલ સામ્રાજ્યમાં હિન્દુ ધર્મ પર વધુ હુમલાઓ થવા લાગ્યા, ત્યારે ચારેય દિશાઓના શંકરાચાર્યોએ હરિદ્વારમાં ઋષિ-મુનિઓ, સંતો અને મહાન વિદ્વાનોને ભેગા કર્યા અને હિન્દુ ધર્મના રક્ષણ માટે પ્રયાગ. તેમને ચર્ચા માટે બોલાવવામાં આવ્યા અને ત્યારથી હરિદ્વાર અને પ્રયાગમાં અર્ધ કુંભ મેળો યોજાવા લાગ્યો. શાસ્ત્રોમાં જ્યાં પણ કુંભ ઉત્સવનો ઉલ્લેખ છે, ત્યાં ફક્ત પૂર્ણ કુંભનો જ ઉલ્લેખ છે.

पूर्णः कुम्भोऽधि काल अहितस्तं वै पश्यामो बहुधा नु सन्तः । स इमा विश्वा भुवनानि प्रत्यङ्कालं तमाहुः परमे व्योमन् ॥

(અથર્વવેદ 19.53.3)

હે સંતગણ! પૂર્ણકુંભ દર બાર વર્ષે આવે છે, જે આપણે ઘણીવાર ચાર તીર્થ સ્થળો - હરિદ્વાર, પ્રયાગ, ઉજ્જૈન અને નાસિકમાં જોઈએ છીએ. કુંભ એ ખાસ સમયગાળાને આપવામાં આવેલું નામ છે જે મહાન આકાશમાં ગ્રહો, રાશિઓ વગેરેના જોડાણને કારણે થાય છે.

કુંભ મેળો દર બારમા વર્ષે ચારેય સ્થળોએ યોજાય છે - હરિદ્વાર, પ્રયાગ, ઉજ્જૈન અને નાસિક. પરંતુ આ ચાર સ્થળોએ કુંભ ઉત્સવનો ક્રમ આ રીતે નક્કી થાય છે, જ્યારે સૂર્ય અને ચંદ્ર બંને મકર રાશિમાં હોય છે જ્યારે ગુરુ મેષ અથવા વૃષભ રાશિમાં હોય છે ત્યારે કુંભ ઉત્સવ પ્રયાગમાં યોજાય છે.

આ પછી, ગમે તેટલા વર્ષોનો અંતરાલ હોય, જ્યારે ગુરુ સિંહ રાશિમાં હોય અને સૂર્ય મેષ રાશિમાં હોય ત્યારે ઉજ્જૈનમાં કુંભ મેળો યોજાય છે. તે જ બાર વર્ષે, જ્યારે સૂર્ય સિંહ રાશિમાં હોય છે, ત્યારે કુંભ નાસિકમાં યોજાય છે. ત્યારબાદ, લગભગ છ બાર વર્ષના અંતરાલ પછી, જ્યારે ગુરુ કુંભ રાશિમાં હોય છે અને સૂર્ય મેષ રાશિમાં હોય છે, ત્યારે કુંભ હરિદ્વારમાં યોજાય છે. આ વચ્ચે, છ વર્ષના અંતરાલ પર અર્ધ કુંભ ફક્ત હરિદ્વાર અને પ્રયાગમાં જ યોજાય છે.

હકીકતમાં, અગાઉના આચાર્યો દ્વારા સ્થાપિત અર્ધ કુંભ ઉત્સવનું મહત્વ ખૂબ જ છે; કારણ કે અર્ધ કુંભ ઉત્સવનો ઉદ્દેશ પૂર્ણ કુંભ જેવા લોકો માટે ખાસ કરીને પવિત્ર અને લાભદાયી છે. ધર્મના પ્રચારની સાથે, લોકકલ્યાણકારી ઉત્સવો દ્વારા દેશ અને સમાજનું મહાન કલ્યાણ પણ સુનિશ્ચિત થાય છે.

કુંભ પર્વ (ગીતા પ્રેસ) અનુસાર, કુંભની ઉત્પત્તિ સમુદ્ર મંથન સાથે સંકળાયેલી છે, જ્યારે અમૃતના ઘડાના ઉદ્ભવ પછી, દેવતાઓ અને રાક્ષસો વચ્ચે બાર દિવસ સુધી સતત યુદ્ધ ચાલતું રહ્યું. આ સંઘર્ષ દરમિયાન, અમૃત કળશ પૃથ્વી પર ચાર સ્થળોએ પડ્યો (પ્રયાગ, હરિદ્વાર, ઉજ્જૈન, નાસિક).

ચંદ્રએ ઘડામાંથી અમૃતનો પ્રવાહ બંધ કર્યો, સૂર્યે ઘડાને તૂટતા બચાવ્યો, ગુરુએ રાક્ષસોથી ઘડાનું રક્ષણ કર્યું, અને શનિએ દેવરાજ ઇન્દ્રના ભયથી ઘડાનું રક્ષણ કર્યું. આખરે ભગવાને મોહિનીનું રૂપ ધારણ કર્યું અને બધાને અમૃતનું વિતરણ કર્યું અને આ રીતે દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચેનું યુદ્ધ સમાપ્ત થયું.

બાર નંબરનું કારણ એ છે કે અમૃત મેળવવા માટે, દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચે બાર દિવસ સુધી સતત યુદ્ધ ચાલતું હતું. દેવતાઓના બાર દિવસ મનુષ્યોના બાર વર્ષ બરાબર છે. તેથી બાર કુંભ પણ છે. તેમાંથી ફક્ત ચાર કુંભ પૃથ્વી પર હાજર છે અને આઠ કુંભ દેવલોકમાં હાજર છે.

બાર નંબરનું મહત્વ એટલું છે કે જો તે બાર વખત આવે તો તે ૧૪૪ બને છે, જેને મહાકુંભ કહેવામાં આવે છે. જોકે, શાસ્ત્રોમાં તેનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી, જેમ કે અર્ધ કુંભનો પણ કોઈ ઉલ્લેખ નથી. શાસ્ત્રોમાં ફક્ત પૂર્ણ-કુંભનો ઉલ્લેખ છે.

આનો અર્થ એ નથી કે અર્ધકુંભ કે મહાકુંભ ખોટા છે. ૧૨ વર્ષ પછી આવતા ૧૨ કુંભ પૂર્ણ થયા પછી, ૧૪૪મા વર્ષે આવતા કુંભને મહાકુંભ કહેવામાં આવે છે, તેથી તેમાં કંઈ ખોટું નથી. આ બધું સનાતન ધર્મના વિવિધ સંપ્રદાયોને એકસાથે લાવવાનું માધ્યમ બને છે.

નોંધ- ઉપરોક્ત વિચારો લેખકના અંગત વિચારો છે. એબીપી અસ્મિતા ન્યૂઝ આ સાથે સંમત થાય તે જરૂરી નથી. આ લેખ સંબંધિત તમામ દાવાઓ અથવા વાંધાઓ માટે ફક્ત લેખક જ જવાબદાર છે.

આ પણ વાંચો