India’s Space Odyssey: ઈસરોના ભવિષ્યના મિશન વિશે જાણીને તમે ચોંકી જશો

India’s Space Odyssey: ઈન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઈઝેશન (ISRO) એ 1960 ના દાયકાની શરૂઆતમાં ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમની શરૂઆતથી ઘણા સીમાચિહ્નો હાંસલ કર્યા છે.

પ્રતિકાત્મક તસવીર

India’s Space Odyssey: ઈન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઈઝેશન (ISRO) એ 1960 ના દાયકાની શરૂઆતમાં ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમની શરૂઆતથી ઘણા સીમાચિહ્નો હાંસલ કર્યા છે. ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમના પિતા ડો. વિક્રમ સારાભાઈએ અમેરિકાના ઉપગ્રહ 'સિનકોમ-3' દ્વારા 1964ના ટોક્યો ઓલિમ્પિકનું જીવંત પ્રસારણ જોયું અને ભારત માટે અવકાશ તકનીકોના ફાયદાઓને જાણ્યા. ડૉ. સારાભાઈએ કલ્પના કરી હતી કે અવકાશમાં રહેલા સંસાધનો સમાજની વાસ્તવિક સમસ્યાઓ હલ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

1962 માં, અવકાશ સંશોધન પ્રવૃત્તિઓનું નેતૃત્વ કરવા માટે, અણુ ઊર્જા વિભાગ હેઠળ ઇન્ડિયન નેશનલ કમિટી ફોર સ્પેસ રિસર્ચ (INCOSPAR) ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. ઓગસ્ટ 1969 માં, INCOSPAR ના સ્થાને ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. ભારતીય ઉપગ્રહ કાર્યક્રમની શરૂઆત 19 એપ્રિલ 1975ના રોજ ભારતના પ્રથમ પ્રાયોગિક ઉપગ્રહ આર્યભટ્ટના પ્રક્ષેપણ સાથે થઈ હતી.

ISRO દ્વારા કરવામાં આવેલા અન્ય મહત્વપૂર્ણ કાર્યોમાં સેટેલાઇટ ઇન્સ્ટ્રક્શનલ ટેલિવિઝન એક્સપેરિમેન્ટ (SITE), રોહિણી સિરીઝ, ઈનસેટ અને જીસેટ સિરીઝ, એડુસેટ, હેમસેટ, ભાસ્કર-1, રિસોર્સસેટ સિરીઝ, કાર્ટોસેટ સિરીઝ, કલ્પના-1, ઓશનસેટ-1, Earth Observation Satellite Series નો સમાવેશ થાય છે, ભારતીય પ્રાદેશિક નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ, સ્પેસ રિકવરી એક્સપેરિમેન્ટ સેટેલાઇટ, સરલ, ચંદ્રયાન-1, માર્સ ઓર્બિટર મિશન (એમઓએમ), એસ્ટ્રોસેટ અને ચંદ્રયાન-2.

ઈસરોના ભાવિ મિશન
ISRO ભવિષ્યના ઉપગ્રહ મિશન જેમ કે આદિત્ય એલ-1, ચંદ્રયાન-3 મિશન, ગગનયાન મિશન, વીનસ ઓર્બિટર મિશન અને નિસાર મિશન પર કામ કરી રહ્યું છે. આદિત્ય એલ-1 એ સૌર વાતાવરણનો અભ્યાસ કરવા માટે એક આયોજિત કોરોનોગ્રાફી અવકાશયાન છે. ચંદ્રયાન-3 એ ઇસરો દ્વારા આયોજિત ત્રીજું ચંદ્ર સંશોધન મિશન છે, અને તે ચંદ્રયાન-2નું રિપીટ મિશન હશે. જોકે, તેમાં ઓર્બિટર નહીં હોય. ગગનયાન કાર્યક્રમનો ઉદ્દેશ્ય પૃથ્વીની નીચી ભ્રમણકક્ષામાં માનવસહિત અવકાશ ફ્લાઇટ મિશન શરૂ કરવાની સ્વદેશી ક્ષમતા દર્શાવવાનો છે. ગગનયાન કાર્યક્રમ હેઠળ, ત્રણ ફ્લાઇટ્સ લો અર્થ ઓર્બિટમાં મોકલવામાં આવશે. જેમાં બે માનવરહિત ફ્લાઇટ અને એક માનવરહિત સ્પેસ ફ્લાઇટનો સમાવેશ થાય છે. આગામી મિશન રાષ્ટ્રની તકનીકી ક્ષમતાઓને વધારશે અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપશે. ISRO હવામાનશાસ્ત્ર, સંદેશાવ્યવહાર, ટેલી-એજ્યુકેશન અને ટેલીમેડિસિન જેવા વિવિધ ક્ષેત્રોમાં માનવજાતની સુધારણા માટે નમ્ર પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ISRO દ્વારા આયોજિત કેટલાક મિશન નીચે મુજબ છે.

આદિત્ય L1 મિશન
આદિત્ય L1 સૂર્યનો અભ્યાસ કરનાર પ્રથમ ભારતીય મિશન બનવા જઈ રહ્યું છે. 400 કિગ્રાના ઉપગ્રહને સૂર્ય-પૃથ્વી સિસ્ટમના લેગ્રેંગિયન પોઈન્ટ 1 (L1) ની આસપાસ પ્રભામંડળની ભ્રમણકક્ષામાં લોન્ચ કરવામાં આવશે. લેગ્રેન્જિયન પોઈન્ટ એ અવકાશમાં એવા બિંદુઓ છે જ્યાં મોકલવામાં આવેલી વસ્તુઓ ત્યાં રહે છે, જેમાં L1 સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. L1 પૃથ્વીથી 1.5 મિલિયન કિલોમીટરના અંતરે સ્થિત છે.

ચંદ્રયાન-3
ચંદ્રયાન-3 એ ઇસરો દ્વારા આયોજિત ત્રીજું ચંદ્ર સંશોધન મિશન છે, અને તે ચંદ્રયાન-2નું રિપીટ મિશન હશે. જોકે, ચંદ્રયાન-3માં ઓર્બિટર નહીં હોય. ચંદ્રયાન-3 શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી જીયોસિંક્રોનસ સેટેલાઇટ લોંચ વ્હીકલ (GSLV) માર્ક III રોકેટની ઉપર લોન્ચ કરવામાં આવશે. મિશનના ભાગ રૂપે લોન્ચ કરવામાં આવનાર ચંદ્ર રોવર, લેન્ડર અને પ્રોપલ્શન મોડ્યુલ ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવીય પ્રદેશ પર તે જ લેન્ડિંગ સાઇટ માટે લક્ષ્ય રાખશે જેનો 2019માં ચંદ્રયાન-2ના વિક્રમ લેન્ડરે પ્રયાસ કર્યો હતો. આ મિશન ઓગસ્ટ 2022માં શરૂ થવાની ધારણા છે. ચંદ્રયાન-3 શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી લોન્ચ કરવામાં આવશે.

ગગનયાન 1
ગગનયાન કાર્યક્રમ એ ભારતનો પ્રથમ માનવસહિત અવકાશ ઉડાન કાર્યક્રમ છે. ઈસરો આ પ્રોગ્રામ હેઠળ મનુષ્યને પૃથ્વીની નીચલી ભ્રમણકક્ષામાં મોકલવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. ગગનયાન કાર્યક્રમ, જેનો હેતુ પૃથ્વીની નીચી ભ્રમણકક્ષામાં માનવસહિત અવકાશ ઉડાન મિશન લોન્ચ કરવાની સ્વદેશી ક્ષમતા દર્શાવવાનો છે, તેમાં બે માનવરહિત મિશન અને એક માનવરહિત મિશન હશે. ગગનયાન 1 બે પરિક્ષણ ફ્લાઈટ્સમાંથી પ્રથમ છે. ત્રણ વ્યક્તિઓને અવકાશમાં લઈ જવા માટે સક્ષમ માનવરહિત અવકાશયાન 2022ના અંતમાં લોન્ચ થવાની ધારણા છે. 

ગગનયાન 2
ગગનયાનનું બીજું માનવરહિત મિશન 2022ના અંતમાં હાથ ધરવામાં આવશે. ગગનયાન 2 મેન-રોબોટ વ્યોમિત્રને અવકાશમાં લઈ જશે. ISRO અનુસાર, માનવરહિત મિશનનો ઉદ્દેશ્ય ટેકનોલોજી પ્રદર્શન છે, ગગનયાન 2 માનવ-રોબોટ વ્યોમિત્રને અવકાશમાં લઈ જશે. સુરક્ષા અને વિશ્વસનીયતા ચકાસણી. મિશનનો ઉદ્દેશ્ય પ્રથમ ક્રૂડ અવકાશયાન ચલાવતા પહેલા અવકાશયાન પ્રણાલીઓનો અભ્યાસ કરવાનો છે.

નિસારી
NASA-ISRO સિન્થેટિક એપર્ચર રડાર (NISAR) એ NASA અને ISRO વચ્ચેનું સંયુક્ત પૃથ્વી- અવલોકન મિશન છે જેનો ઉદ્દેશ અદ્યતન રડાર ઇમેજિંગનો ઉપયોગ કરીને જમીનની સપાટીમાં થતા ફેરફારોના કારણો અને પરિણામોનું વૈશ્વિક માપન કરવાનો છે. બે અવકાશ એજન્સીઓ બે રડાર પ્રદાન કરી રહી છે જે NISAR મિશનને સપાટીના ફેરફારોની વિશાળ શ્રેણીનું અવલોકન કરવા માટે ઑપ્ટિમાઇઝ કરવામાં આવ્યા છે.