જન્મ-મરણ નોંધણીના નિયમો થયા કડક: સંસદમાં નવો કાયદો પસાર, જાણો શું બદલાયું

સંસદે 'જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી સુધારા બિલ 2026' પસાર કર્યું; હવે 1 વર્ષ પછી નોંધણી માટે મેજિસ્ટ્રેટની મંજૂરી અને 2 વર્ષ પછી ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટનો આદેશ બનશે ફરજિયાત.

birth and death registration amendment bill 2026 passed in parliament

Source : ai

Show Quick Read

Key points generated by AI, verified by newsroom

• જન્મ-મૃત્યુ નોંધણી કાયદામાં સરકારે કડક નિયમો લાગુ કર્યા.
• એકથી બે વર્ષ વિલંબથી નોંધણી માટે DMની મંજૂરી ફરજિયાત.
• બે વર્ષથી વધુ વિલંબ પર ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટનો આદેશ જરૂરી.
• સંસદમાં વિપક્ષના ભારે વિરોધ વચ્ચે બિલ પસાર થયું.

Birth and Death Registration Bill: ભારત સરકારે હવે જન્મ અને મૃત્યુની નોંધણી સમયસર કરાવવા અને લાંબા સમયથી પડતર કેસોને નિયંત્રિત કરવા માટે નિયમો અત્યંત કડક બનાવ્યા છે. સંસદે એક નવો કાયદો પસાર કર્યો છે, જે મુજબ જો હવે જન્મ કે મૃત્યુની નોંધણી કરાવવામાં વિલંબ થશે, તો પ્રક્રિયા ખૂબ જ લાંબી અને જટિલ બની જશે. ગયા અઠવાડિયે લોકસભામાં મંજૂરી મળ્યા બાદ, 'જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી (સુધારા) બિલ, 2026' મંગળવારે રાજ્યસભામાં પણ ચર્ચા માટે રજૂ કરાયું હતું અને તેને સફળતાપૂર્વક પસાર કરી દેવામાં આવ્યું છે. આ બિલનો મુખ્ય નિષ્કર્ષ એ છે કે, જો નોંધણીમાં એક વર્ષથી વધુનો વિલંબ થશે, તો વિલંબના સમયગાળાના આધારે ઉચ્ચ વહીવટી અને ન્યાયિક અધિકારીઓની મંજૂરી મેળવવી ફરજિયાત બની જશે.

મોડા થયેલા નોંધણીઓ માટે હવે થશે કડક તપાસ

'જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી અધિનિયમ, 1969' માં પ્રસ્તાવિત આ નવા સુધારાનો મુખ્ય હેતુ લોકોને સમયસર રિપોર્ટિંગ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે. અગાઉ 2023 માં પણ આ કાયદામાં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ હવે વિલંબિત નોંધણીને લઈને નિયમો વધુ કડક બનાવવામાં આવ્યા છે.

નવી જોગવાઈઓ મુજબ:

1 થી 2 વર્ષનો વિલંબ: જો જન્મ કે મૃત્યુ ઘટનાના એક વર્ષ પછી પરંતુ બે વર્ષની અંદર નોંધાવવામાં આવે છે, તો તેની નોંધણી માત્ર જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ (DM), સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) અથવા તો DM દ્વારા અધિકૃત એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ ના આદેશથી જ થઈ શકશે. મંજૂરી આપતા પહેલા આ નિયુક્ત અધિકારીઓએ માહિતીની સાચી શુદ્ધતા અને પ્રામાણિકતાની ઊંડાણપૂર્વક ચકાસણી કરવાની રહેશે.

2 વર્ષથી વધુનો વિલંબ: જો નોંધણીમાં બે વર્ષથી વધુનો સમય વીતી ગયો હશે, તો નિયમો વધુ કડક બની જશે. આવા કિસ્સાઓમાં, પ્રથમ વર્ગના ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટ (First Class Judicial Magistrate) ના આદેશ પછી જ નોંધણીની મંજૂરી મળશે. ન્યાયિક અધિકારીએ પણ સરકારી રેકોર્ડમાં વિગતો દાખલ કરવાની મંજૂરી આપતા પહેલા તમામ પુરાવાઓ ચકાસવાના રહેશે.

આ પણ વાંચોઃ ધક્કા ખાવાનું બંધ! જન્મ-મરણના પ્રમાણપત્રોને લઈ સરકારે કરી મોટી જાહેરાત, જાણો શું છે નવો નિયમ

વિરોધ વચ્ચે બિલ સંસદમાં પસાર થયું

કેન્દ્રીય ગૃહ રાજ્યમંત્રી નિત્યાનંદ રાયે રાજ્યસભામાં આ મહત્વપૂર્ણ બિલ રજૂ કર્યું હતું, જ્યારે વિપક્ષી સભ્યો સૂત્રોચ્ચાર કરી રહ્યા હતા. વિપક્ષી સાંસદોના ભારે વિરોધ છતાં, આ કાયદો અગાઉ 31 જુલાઈના રોજ લોકસભામાં ધ્વનિ મત (વૉઇસ વૉટ) દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યો હતો.

ઉપલા ગૃહ (રાજ્યસભા) માં પણ દિવસ દરમિયાન વારંવાર વિક્ષેપો જોવા મળ્યા હતા. વિપક્ષી પક્ષોએ ગૃહમંત્રી અમિત શાહ સંબંધિત કેટલાક મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા હતા. કોંગ્રેસ પ્રમુખ અને વિપક્ષના નેતા મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ અયોધ્યા રામ મંદિરમાં દાનની કથિત ચોરી અને CJP ના નેતૃત્વ હેઠળના વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓ પર થયેલી પોલીસ કાર્યવાહી અંગે સરકાર પાસે સ્પષ્ટ નિવેદનની માંગ કરી હતી.

આ પણ વાંચોઃ ગુજરાતમાં જન્મ-મરણ નોંધણી માટે નવી સિસ્ટમ: E-olakh ને બદલે હવે આ પોર્ટલ પર થશે નોંધણી

લોકસભામાં વિનિયોગ બિલ પણ પસાર

આ ઉપરાંત એક અલગ ઘટનાક્રમમાં, લોકસભાએ 'વિનિયોગ (નં. 3) બિલ, 2026' પણ પસાર કર્યું હતું. આ બિલ 31 માર્ચ, 2023 ના રોજ પૂરા થતા નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન થયેલા વધારાના ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે 'ભારતના સંકલિત ભંડોળ' (Consolidated Fund of India) માંથી ખર્ચ કરવાની સત્તા આપે છે. ત્યારબાદ લોકસભાની કાર્યવાહી 5 ઓગસ્ટ સુધી મુલતવી રાખવામાં આવી હતી.