શું ઇલેક્શન ડ્યુટી માટે તમારી પ્રાઇવેટ કાર લઇ શકે છે ચૂંટણી પંચ? કોને મળે છે છૂટ?

આ સંબંધમાં ખાનગી કાર માલિકોને પણ બોલાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ મામલે વિવાદ ઉભો થયો છે.

પ્રતિકાત્મક તસવીર

Source : Getty

19 એપ્રિલથી સામાન્ય ચૂંટણીના પ્રથમ તબક્કાની શરૂઆત થઈ રહી છે. ચૂંટણીમાં કોઈ ગેરરીતિ ન થાય તે માટે ચૂંટણી પંચ તમામ પ્રયાસો કરી રહ્યું છે. આ સંબંધમાં ખાનગી કાર માલિકોને પણ બોલાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ મામલે વિવાદ ઉભો થયો છે. તાજેતરમાં મેરઠમાં સિટી મેજિસ્ટ્રેટે ચૂંટણી ફરજ માટે પોતાનું વાહન ન આપવાને કાયદાનું ઉલ્લંઘન માનીને એફઆઈઆર દાખલ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. તો શું અમારી અને તમારી પ્રાઈવેટ કારનો પણ ચૂંટણીમાં ઉપયોગ થઈ શકે છે?

સરકારી નિયમ છે કે ચૂંટણી અધિકારીઓ વાહનો ઓછા પડે તો તેમના ડ્રાઇવરો સાથે ખાનગી વાહનોનો ઉપયોગ કરી શકે છે. તાજેતરમાં ગાઝિયાબાદમાં પણ આવી જ એક નોટિસ સામે આવી છે. જિલ્લા ચૂંટણી અધિકારી તરફથી આઇડેન્ટિફાઇડ કાર માલિકોને કહેવામાં આવ્યું છે કે તેમના વાહનો ચૂંટણી ફરજ માટે રિઝર્વ પોલીસ લાઇનમાં ચૂંટણી અધિકારી ઇન્ચાર્જ (પરિવહન)ને સોંપવા આવે. વાહનના શેડ માટે પણ માલિકે તાડપત્રી વગેરે (જો જરૂર હોય તો)ની વ્યવસ્થા કરવાની રહેશે.

કારના માલિકને બદલામાં શું મળે છે?

જીલ્લા વહીવટીતંત્ર વાહન માલિકને જેટલા દિવસો માટે વાહન લઈ રહ્યું છે તે મુજબ ભાડું પણ ચૂકવશે. આ ભાડું મનસ્વી નહીં હોય, પરંતુ તે એક નિશ્ચિત રકમ છે, જે ચૂંટણી પંચ દ્વારા જ નક્કી કરવામાં આવે છે. જો કોઈ વાહન માલિક પોતાનું વાહન સોંપવાનો ઇનકાર કરે છે, તો તેની સામે કાર્યવાહી થઈ શકે છે, જેમ કે મેરઠના કિસ્સામાં કરવામાં આવ્યું. ત્યાં વાહનમાલિકો થોડા સમય પછી જાણ કર્યા વિના તેમના વાહનો લઈને ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે ફ્લાઈંગ સ્કવોડના અધિકારીઓને રાહ જોવી પડી હતી. આ ટૂકડી ચૂંટણી દરમિયાન મતદારોને આપવામાં આવતી લાંચ પર નજર રાખે છે.

શા માટે વાહનોની જરૂર છે?

ચૂંટણી વખતે લાખો કામો થાય છે. આમાં એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ કાર્ય પારદર્શિતા અને સલામતી માટે દેખરેખ છે. સુરક્ષા દળો, ફ્લાઈંગ સ્ક્વોડ અને ચૂંટણી ફરજમાં રોકાયેલા અન્ય કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓ માટે ભારે અને હળવા તમામ પ્રકારના વાહનો લઈ શકાય છે. મતપેટીઓ એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ લઈ જવા માટે વાહનોની પણ જરૂર પડે છે.

માહિતી કેવી રીતે આપવામાં આવે છે?

વાહન માલિકોને આ અંગે અગાઉથી ભારતીય પોસ્ટ મારફતે જાણ કરવામાં આવે છે. વાહન ક્યાં જમા કરાવવાનું છે, કેટલા દિવસની જરૂર છે, આ તમામ બાબતો વિગતવાર છે. બાદમાં નોટિસ પણ આપવામાં આવે છે જેથી વાહન માલિકો તેમના વાહનો નિયત તારીખ સુધીમાં જમા કરાવે.

કયા સરકારી નિયમ હેઠળ આવું થાય છે?

જાહેર પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ 1951ની કલમ 160માં આનો ઉલ્લેખ છે. જે મુજબ ચૂંટણી સંબંધિત કામ માટે વાહનોની માંગણી કરી શકાશે. આ માંગ માત્ર સરકાર કરી શકે છે, ચૂંટણી લડી રહેલા પક્ષો દ્વારા નહીં. વાહનો ઉપરાંત વહીવટીતંત્ર મતદાન પેટીઓના પરિવહન અથવા ચૂંટણી દરમિયાન વ્યવસ્થા જાળવવા માટે જગ્યાની પણ માંગ કરી શકે છે. પરંતુ આ ફક્ત લેખિત આદેશો પર જ થાય છે. મૌખિક બોલીને કોઈની પાસેથી કશું લઈ શકાય નહીં.

વાહનો ક્યારે લઈ ન શકાય?

કલમ 160ની પેટાકલમમાં તેનો ઉલ્લેખ પણ છે કે કયા સંજોગોમાં વહીવટીતંત્ર વાહન લઈ શકે નહીં. જો વાહનનો ઉપયોગ ઉમેદવાર કે પક્ષ દ્વારા કાયદેસર રીતે કરવામાં આવતો હોય તો વહીવટીતંત્ર તે વાહન લઈ શકે નહીં.

તમે પણ ના પાડી શકો છો જો..

જો કે, વહીવટીતંત્ર પહેલા સરકારી અથવા કોમર્શિયલ વાહનોનો ઉપયોગ કરીને કામ પૂર્ણ કરવાનો શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ કરે છે. જો આ ઓછા પડે તો માત્ર અંગત વાહનોનો પ્રશ્ન આવે. કાયદો કહે છે કે તમારે સરકારી આદેશો પર ચૂંટણી માટે વાહન પ્રદાન કરવું પડશે, પરંતુ જો તમારી પાસે માન્ય કારણ હોય તો તમે તેનો ઇનકાર કરી શકો છો. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈની પાસે એક જ વાહન હોય અને તેનાથી ઘરનું કામ કરવામાં આવે તો તે તેનો ઇનકાર કરી શકે છે. અથવા ઘરમાં ગંભીર દર્દી હોય અને એક જ વાહન હોય તો પણ આ કરી શકાય છે. પરંતુ આ માટે દસ્તાવેજો આપવાના રહેશે.

વાહન આપવાનો મૌખિક ઇનકાર પૂરતો નથી. વાહનમાલિકે જિલ્લા ચૂંટણી કચેરીનો સંપર્ક કરીને વાહન છોડવાથી તેના રૂટિન લાઇફ પર કેવી અસર પડશે તેના કારણો સમજાવવાના રહેશે. વહીવટીતંત્ર પોતે એ સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે કે જો કોઈના ઘરે એક જ વાહન હોય તો તેનો ઉપયોગ ચૂંટણી ફરજ માટે ન થાય.

વાહનોની સાથે લોકોને કાગળ, તાડપત્રી અને ક્યારેક ડ્રાઇવરની પણ વ્યવસ્થા કરવી પડે છે. બદલામાં તેમને નિશ્ચિત ભાડું આપવામાં આવે છે. વાહન પરત કર્યાના લગભગ એક મહિનામાં આ રકમ ખાતામાં પહોંચી જાય છે.