Waqf Amendment Bill 2025 : સરકાર કેમ કરી રહી છે વકફ બિલમાં સંશોધન, વિસ્તારથી જાણો તમામ જાણકારી

આ બોર્ડમાં મહિલાઓની ફરજિયાત ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. જોકે, આ બિલથી મુસ્લિમ સમુદાયમાં નારાજગી ફેલાઈ છે.

સંસદ

Source : એબીપી અસ્મિતા

વકફ સુધારા બિલ આજે એટલે કે 2 એપ્રિલે સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવશે. સરકાર સૌપ્રથમ લોકસભામાં સુધારેલા બિલ રજૂ કરશે. આ સત્ર 4 એપ્રિલ સુધી ચાલુ રહેશે. 29 માર્ચે એક ખાનગી ચેનલ સાથે વાત કરતા ગૃહમંત્રી અમિત શાહે કહ્યું હતું કે વકફ બિલ આ સત્ર (બજેટ સત્ર)માં સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવશે. તે સમયે શાહે કહ્યું હતું કે આ બિલથી કોઈએ ડરવાની જરૂર નથી. આ બિલનો ઉદ્દેશ્ય વક્ફ બોર્ડમાં વધુ જવાબદારી અને પારદર્શિતા લાવવાનો અને આ બોર્ડમાં મહિલાઓની ફરજિયાત ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. જોકે, આ બિલથી મુસ્લિમ સમુદાયમાં નારાજગી ફેલાઈ છે.

આવી સ્થિતિમાં ચાલો આ અહેવાલમાં વિગતવાર સમજીએ કે આ વક્ફ બોર્ડ ખરેખર શું છે અને સરકાર તેમાં સુધારા શા માટે કરી રહી છે.

વકફ શું છે?

વકફ એક ઇસ્લામિક પરંપરા છે જેમાં વ્યક્તિ પોતાની મિલકત ધાર્મિક, સામાજિક અથવા પૂણ્ય કાર્યો માટે સ્થાયી રીતે સમર્પિત કરે છે. આ મિલકત કાયમી ધોરણે વક્ફ બોર્ડ હેઠળ આવે છે અને તેનો ઉપયોગ સમુદાયના કલ્યાણ માટે થાય છે. આ મિલકત ખેતીની જમીન, મકાન, દરગાહ, મસ્જિદ, શાળા, હોસ્પિટલ, કબ્રસ્તાન, ઇદગાહ જેવા અનેક સ્વરૂપોમાં હોઈ શકે છે.

વકફ બોર્ડ અને તેની ભૂમિકા

ભારતમાં દરેક રાજ્યમાં સ્થાનિક સ્તરે વકફ બોર્ડ છે, જે વકફ મિલકતોનું સંચાલન કરે છે. કુલ મળીને વક્ફ બોર્ડ પાસે 9.4 લાખ એકર જમીન અને 8.7 લાખ મિલકતો છે. આ મિલકતોની કુલ કિંમત 1.2 લાખ કરોડ રૂપિયા હોવાનો અંદાજ છે, જે તેમને ભારતના સૌથી મોટા જમીન માલિકોમાંના એક બનાવે છે. વકફ બોર્ડ દ્વારા કરવામાં આવેલી વ્યવસ્થાપક ભૂલો અને કાનૂની વિવાદોને કારણે ઘણી વકફ મિલકતો કોર્ટમાં પણ ગઈ છે.

સરકાર વક્ફ કાયદામાં સંશોધન કેમ કરી રહી છે?

વકફ એક્ટ 1995 માં પ્રસ્તાવિત સુધારાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વકફ બોર્ડના કામકાજમાં પારદર્શિતા લાવવાનો અને તેમના સંચાલનને વધુ અસરકારક બનાવવાનો છે. હાલમાં વક્ફ બોર્ડના મોટાભાગના સભ્યોની પસંદગી ચૂંટણી દ્વારા થાય છે પરંતુ નવા બિલ હેઠળ આ બોર્ડ સભ્યો સરકાર દ્વારા નામાંકિત થશે. આ ઉપરાંત વકફ મિલકતોનું નોંધણી અને યોગ્ય મૂલ્યાંકન ફરજિયાત રહેશે જેથી મિલકતોનું યોગ્ય રીતે સંચાલન થઈ શકે.

સરકારનું કહેવું છે કે વક્ફ બોર્ડમાં પારદર્શિતા વધારવા અને મિલકતોનું વધુ સારી રીતે સંચાલન કરવા માટે આ સુધારો જરૂરી છે.

કયા ફેરફારો સૂચવવામાં આવ્યા છે?

વકફ મિલકતોની નોંધણી: વકફ મિલકતોની નોંધણી જિલ્લા કલેક્ટર પાસે કરાવવી ફરજિયાત રહેશે જેથી તેમની સાચી કિંમત અને સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરી શકાય.

બોર્ડ સભ્યો: નવા બિલ મુજબ, વક્ફ બોર્ડના બધા સભ્યો હવે સરકાર દ્વારા નામાંકિત કરવામાં આવશે. આમાં બિન-મુસ્લિમ લોકો પણ બોર્ડના સભ્ય બની શકે છે અને ઓછામાં ઓછા બે સભ્યો બિન-મુસ્લિમ હોવા જોઈએ. આ ઉપરાંત, વક્ફ બોર્ડના સીઈઓ પણ બિન-મુસ્લિમ હોઈ શકે છે.

મહિલાઓની ભાગીદારી: બિલમાં એવો પણ પ્રસ્તાવ છે કે સમુદાયમાં સમાનતા અને પ્રતિનિધિત્વ સુનિશ્ચિત કરવા માટે વક્ફ બોર્ડમાં મહિલાઓની ફરજિયાત ભાગીદારી હોવી જોઈએ.

વિપક્ષ અને મુસ્લિમ સમુદાય તરફથી વિરોધ અને વાંધાઓ

સરકાર પારદર્શિતા અને સુધારાના નામે આ સુધારો કરી રહી છે, પરંતુ મુસ્લિમ સમુદાય અને વિપક્ષ તેનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે આ સુધારાથી વક્ફ બોર્ડના કામકાજમાં સરકારી દખલગીરી વધશે અને તેનાથી ધાર્મિક બાબતોમાં સરકારી દખલગીરી વધશે. ઘણા લોકો માને છે કે આનાથી મુસ્લિમ સમુદાયની સ્વતંત્રતા પર અસર પડશે અને વક્ફ બોર્ડમાં સત્તાનું કેન્દ્રીકરણ થશે, જેનાથી લોકશાહી મૂલ્યોને નુકસાન થશે.

સર્વેક્ષણો અને મુકદ્દમા

વક્ફ બોર્ડ પાસે મોટી સંખ્યામાં મિલકતો છે પરંતુ આ મિલકતોને લગતા ઘણા વિવાદો કોર્ટમાં ચાલી રહ્યા છે. હાલમાં વકફ ટ્રિબ્યુનલ્સમાં 40,951 કેસ પેન્ડિંગ છે, જેમાંથી 9,942 કેસ મુસ્લિમ સમુદાય દ્વારા વકફ સંસ્થાઓ વિરુદ્ધ દાખલ કરવામાં આવ્યા છે. આ વિવાદોમાં વકફ મિલકતોનું ગેરવહીવટ અને અધિકારીઓની બેદરકારીનો સમાવેશ થાય છે.

શું વક્ફ ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણયને પડકારી શકાય?

હા, વક્ફ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા આપવામાં આવેલા નિર્ણયને હાઇકોર્ટમાં પડકારી શકાય છે. હાઈકોર્ટ આ નિર્ણયને સાચો કે ખોટો જાહેર કરી શકે છે અથવા તેમાં ફેરફાર કરી શકે છે.

શું વક્ફ બોર્ડ કોઈ મિલકતનો દાવો કરી શકે છે?

વક્ફ બોર્ડ ફક્ત તે જ મિલકતોનો દાવો કરી શકે છે જે ધાર્મિક અને સામાજિક કાર્યો માટે સમર્પિત હોય. વક્ફ બોર્ડ

ખાનગી મિલકતો પર કોઈ દાવો કરી શકે નહીં.

વકફ કાયદામાં પ્રસ્તાવિત સુધારો એ સરકાર દ્વારા વકફ મિલકતોનું વધુ સારું સંચાલન સુનિશ્ચિત કરવા અને તેમાં વધુ પારદર્શિતા લાવવાનો પ્રયાસ છે. જોકે, મુસ્લિમ સમુદાય અને વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા તેનો વિરોધ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેઓ તેને ગેરબંધારણીય અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા પર હુમલો માને છે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે આ સુધારો કાયદો આખરે કેવી રીતે લાગુ થાય છે અને તેની શું અસર થશે.