સૌરાષ્ટ્ર ઘરખેડ વટહુકમ સુધારો વિધાનસભામાં પસાર: ગેરકાયદે વેચાયેલી જમીન ૩ મહિનામાં ખેડૂતોને પરત મળશે

ગુજરાત વિધાનસભામાં સૌરાષ્ટ્ર ઘરખેડ ગણોત વહીવટ પતાવટ અને ખેતીની જમીન વટહુકમ 1949 સુધારા વિધેયક સર્વાનુમતે પસાર. હવે ગેરકાયદે વેચાયેલી જમીન 3 મહિનામાં મૂળ ખેડૂતને પરત મળશે. જાણો નવા નિયમો.

Farmers celebrate land rights victory

Source : ai

Show Quick Read

Key points generated by AI, verified by newsroom

• ખેડૂતોના હિતમાં સૌરાષ્ટ્ર ઘરખેડ કાયદામાં સુધારો કરાયો.
• ગેરકાયદે જમીન વ્યવહાર પર ત્રણ મહિનામાં કડક કાર્યવાહી.
• બિનખેડૂતો માટે એક મહિનામાં ત્રણ ગણો દંડની જોગવાઈ.
• જમીન માફિયાઓ પર લગામ, પારદર્શિતા અને જાહેર હિત.

ગુજરાત વિધાનસભાના હાલના બજેટ સત્ર દરમિયાન રાજ્યના લાખો ખેડૂતોના હિતમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક કાયદાકીય નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. મહેસૂલ રાજ્યમંત્રી સંજયસિંહ મહિડા દ્વારા વિધાનસભા ગૃહમાં 'સૌરાષ્ટ્ર ઘરખેડ ગણોત વહીવટ પતાવટ અને ખેતીની જમીન વટહુકમ 1949' ની કલમ 75 અને 75(A) માં સુધારો કરતું વિધેયક રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેને સર્વાનુમતે પસાર કરી દેવાયું છે. આ નવા કાયદાકીય સુધારાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખેતીની જમીનના ગેરકાયદેસર વ્યવહારો પર કડક અંકુશ લાવવાનો અને ભોગ બનનાર મૂળ ખેડૂત ખાતેદારને માત્ર 3 મહિનાની સમયમર્યાદામાં તેની જમીન સત્તાવાર રીતે પરત અપાવવાનો છે.

જુના કાયદાની ખામીઓ અને ખેડૂતોની સમસ્યાઓ

રાજ્યમાં જમીન અને ગણોત વ્યવસ્થાને લગતા મુખ્યત્વે 3 કાયદાઓ અમલમાં છે: ગુજરાત ગણોત વહીવટ અધિનિયમ 1948, સૌરાષ્ટ્ર ઘરખેડ વટહુકમ 1949, અને વિદર્ભ કચ્છ ક્ષેત્ર અધિનિયમ 1958. અત્યાર સુધી સૌરાષ્ટ્ર વટહુકમની કલમ 75 હેઠળ જિલ્લા કલેક્ટર પાસે અનઅધિકૃત કબજો ખાલી કરાવવાની સત્તા તો હતી, પરંતુ ગેરકાયદે જમીન તબદીલીના કિસ્સામાં તે જમીન મૂળ માલિકને કેવી રીતે પાછી આપવી અથવા સરકાર હસ્તક કેવી રીતે લેવી, તેની કોઈ સ્પષ્ટ કાયદાકીય માર્ગદર્શિકા ન હતી.

આ ઉપરાંત, 5 ડિસેમ્બર 2015 ના રોજ ઉમેરવામાં આવેલી કલમ 75(A) મુજબ, જો કોઈ બિનખેડૂત વ્યક્તિ કે સંસ્થા ખેતીની જમીન ખરીદે તો તેને જંત્રીની કિંમતના 3 ગણા દંડ ફટકારવાની જોગવાઈ હતી. પરંતુ દંડ ભરવા માટે કોઈ નિશ્ચિત સમયમર્યાદા ન હોવાથી કાનૂની પ્રક્રિયાઓ લાંબી ચાલતી હતી અને ખેડૂતને પોતાની જમીન પાછી મેળવવામાં ભારે વિલંબનો સામનો કરવો પડતો હતો.

નવા સુધારાથી શું બદલાશે? કલેક્ટરને મળી વિશેષ સત્તા

વિધાનસભામાં પસાર થયેલા આ નવા સુધારા વિધેયકથી કાયદાકીય છટકબારીઓ સંપૂર્ણપણે દૂર કરવામાં આવી છે. હવે જિલ્લા કલેક્ટર પોતાની રીતે (Suo Motu) અથવા જમીનમાં હિત ધરાવતી કોઈ પણ વ્યક્તિની લેખિત અરજીના આધારે તાત્કાલિક કાર્યવાહી શરૂ કરી શકશે.

નવા નિયમ મુજબ, જો જમીનનું વેચાણ કે તબદીલી ગેરકાયદેસર જણાશે, તો કલેક્ટર ખરીદનારને 3 મહિનાની અંદર મૂળ ખેડૂતને જમીન પરત કરવાનો આદેશ આપશે. જો આ 3 મહિનાની મુદતમાં જમીન અગાઉની સ્થિતિમાં પરત કરવામાં નહીં આવે, તો કલેક્ટર તે વેચાણ વ્યવહારને ગેરકાયદેસર જાહેર કરશે. ત્યારબાદ તે જમીન તમામ પ્રકારના બોજાઓથી મુક્ત થઈને સીધી જ સરકારના હસ્તક આવી જશે અને તેનો નિકાલ 'સરકારી પડતર જમીન' તરીકે કરવામાં આવશે.

બિનખેડૂતો માટે કડક જોગવાઈ: 1 મહિનામાં 3 ગણો દંડ

કલમ 75(A) માં કરવામાં આવેલા સુધારા મુજબ, જો કોઈ બિનખેડૂત વ્યક્તિ અથવા સંસ્થાએ ખેતીની જમીન ગેરકાયદેસર રીતે ખરીદી હશે, તો તેણે હવે માત્ર 1 મહિનાની કડક સમયમર્યાદામાં પ્રવર્તમાન જંત્રીના 3 ગણા જેટલી રકમ દંડ પેટે સરકારી તિજોરીમાં જમા કરાવવી પડશે. એટલું જ નહીં, દંડ ભર્યા પછી તે જમીન મૂળ વેચાણ આપનાર ખેડૂત ખાતેદારને પરત પણ કરવી પડશે. રાજ્યના અન્ય ગણોત કાયદાઓ સાથે સમાનતા જાળવવા માટે આ સુધારાને 5 ડિસેમ્બર 2015 ની અસરથી (Retrospective effect) લાગુ કરવાનું નક્કી કરાયું છે.

મહેસૂલ રાજ્યમંત્રીએ ગૃહમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, ખેડૂત માટે તેની જમીન માત્ર એક આર્થિક સંપત્તિ નથી, પરંતુ તેના પરિવારના જીવન નિર્વાહ અને આજીવિકાનો એકમાત્ર આધાર છે. આ સુધારાથી જમીન માફિયાઓ પર લગામ કસાશે અને વહીવટી પારદર્શિતા આવશે. જો કોઈ કિસ્સામાં જમીન સરકારને હસ્તક જાય છે, તો તે જમીનનો ઉપયોગ ભવિષ્યમાં શાળા, સરકારી હોસ્પિટલ કે રસ્તા જેવા સાર્વજનિક હિતના કાર્યો માટે કરવામાં આવશે.

આ પણ વાંચો

ગુજરાતમાં નોકરીના નિયમો બદલાયા: હવે 10 કલાક કામ અને મહિલાઓને નાઇટ શિફ્ટની મંજૂરી