વકફ (સુધારા) બિલ શું છે? જાણો આ કાયદાની A to Z માહિતી

કેન્દ્ર સરકારે વિપક્ષના વિરોધ વચ્ચે પસાર કર્યું વકફ સંશોધન બિલ, લઘુમતીઓના લાભ અને વિપક્ષના વિરોધના દાવા વચ્ચે જાણો આ બિલની હકીકત.

પ્રતિકાત્મક તસવીર

Source : PTI

Waqf Amendment Bill 2025: કેન્દ્ર સરકારે તાજેતરમાં વિપક્ષના ભારે વિરોધ વચ્ચે વકફ (સુધારા) બિલ, 2025 લોકસભામાં પસાર કર્યું છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ બિલ વકફ પ્રોપર્ટીના વહીવટમાં સુધારો લાવશે અને લઘુમતીઓને ફાયદો થશે, જ્યારે વિપક્ષે આ બિલને "મુસ્લિમ વિરોધી" ગણાવીને તેનો સખત વિરોધ કર્યો છે. તો ચાલો જાણીએ કે આ વકફ સુધારા બિલ આખરે શું છે અને તમારે તેના વિશે શું જાણવાની જરૂર છે.

ગુરુવારે લોકસભામાં લગભગ 12 કલાકની ચર્ચા બાદ વકફ (સુધારા) બિલ, 2025 મંજૂર કરવામાં આવ્યું. આ બિલને તરફેણમાં 288 અને વિરોધમાં 232 મત મળ્યા હતા. સરકારનો દાવો છે કે આ બિલ દેશમાં વહીવટીતંત્ર અને વકફની સંપત્તિઓમાં સુધારો લાવશે, જ્યારે વિપક્ષે તેને "લક્ષિત કાયદો" અને બંધારણીય જોગવાઈઓ વિરુદ્ધ ગણાવ્યો છે.

બિલનું નામ અને રજૂઆત: આ બિલનું પૂરું નામ વકફ (સુધારા) બિલ, 2024 અને મુસ્લિમ વકફ (Repea) બિલ, 2024 છે. તે સૌપ્રથમ 8 ઓગસ્ટ, 2024 ના રોજ લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

બિલનો ઉદ્દેશ્ય: આ બિલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વકફ એક્ટ, 1995 માં ફેરફાર કરવાનો છે, જેથી વકફ પ્રોપર્ટીના નિયમન અને દેખરેખમાં આવતી મુશ્કેલીઓને દૂર કરી શકાય. આ સુધારાઓ વહીવટને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવા અને સમગ્ર ભારતમાં વકફ સંપત્તિના વધુ અસરકારક સંચાલનને સુનિશ્ચિત કરવા પર કેન્દ્રિત છે.

બિલમાં મુખ્ય ફેરફારો:

• અગાઉના અધિનિયમની ખામીઓને દૂર કરવી અને કાયદાનું નામ બદલવું.
• વકફ બોર્ડની કાર્યક્ષમતા વધારવી.
• વકફની વ્યાખ્યાઓને અપડેટ કરવી.
• નોંધણી પ્રક્રિયામાં સુધારો કરવો.
• વકફ રેકોર્ડના સંચાલનમાં ટેકનોલોજીની ભૂમિકા વધારવી.

વકફ બોર્ડને લગતા મુદ્દાઓ (સરકારના જણાવ્યા અનુસાર):

• વકફ પ્રોપર્ટીની અફરતા ("એકવાર વકફ, હંમેશા વકફ") ના સિદ્ધાંતને કારણે વિવાદો.
• કાનૂની વિવાદો અને નબળું સંચાલન.
• વકફ ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણયોને ઉચ્ચ અદાલતોમાં પડકારી ન શકાય તે મુદ્દો.
• વકફ પ્રોપર્ટીનો અધૂરો સર્વે.
• કેટલાક રાજ્ય વકફ બોર્ડ દ્વારા સત્તાનો દુરુપયોગ.
• વકફ કાયદાની બંધારણીય માન્યતા પર પ્રશ્નો.

આ બિલથી ગરીબોને કેવી રીતે ફાયદો થશે? સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, આ બિલથી કેન્દ્રીય ડિજિટલ પોર્ટલ દ્વારા વકફ પ્રોપર્ટી મેનેજમેન્ટનું ડિજિટાઇઝેશન થશે, જેનાથી ટ્રેકિંગ, ઓળખ અને દેખરેખમાં સુધારો થશે અને પારદર્શિતા વધશે. ઓડિટ અને હિસાબી પગલાં નાણાકીય ગેરવહીવટને અટકાવશે અને કલ્યાણ હેતુઓ માટે ભંડોળનો યોગ્ય ઉપયોગ થશે. વકફની જમીનનો દુરુપયોગ અટકવાથી આવકમાં વધારો થશે, જેનો ઉપયોગ ગરીબો માટે આરોગ્યસંભાળ, શિક્ષણ અને આવાસ જેવા કાર્યોમાં થઈ શકશે.

બિલ અંગેના મુખ્ય FAQ:

• કેન્દ્રીય વક્ફ કાઉન્સિલમાં 22 સભ્યોમાંથી 2 બિન-મુસ્લિમ હોઈ શકે છે.
• રાજ્ય વક્ફ બોર્ડમાં 11 સભ્યોમાંથી 1 બિન-મુસ્લિમ હોઈ શકે છે.
• મુસ્લિમો દ્વારા બનાવેલા ટ્રસ્ટ હવે વકફ ગણાશે નહીં.
• કેન્દ્રીય પોર્ટલ વકફ પ્રોપર્ટી મેનેજમેન્ટને સ્વચાલિત કરશે.
• ઓછામાં ઓછા પાંચ વર્ષ માટે મુસ્લિમ વ્યક્તિ પોતાની મિલકત વકફને સમર્પિત કરી શકે છે.
• વિવાદ રહિત વકફ મિલકતો અથવા સરકારી જમીન તરીકે ઓળખાશે.
• મહિલાઓને વકફ સમર્પણ પહેલાં તેમનો વારસો મળવો જોઈએ.
• મુતવાલીઓએ છ મહિનાની અંદર કેન્દ્રીય પોર્ટલ પર મિલકતની વિગતો રજીસ્ટર કરવી પડશે.
• કલેક્ટર વકફ તરીકે દાવો કરાયેલી સરકારી મિલકતોની તપાસ કરશે.
• એક માળખાગત પસંદગી પ્રક્રિયા વકફ ટ્રિબ્યુનલને મજબૂત બનાવશે.
• કેન્દ્રીય અને રાજ્ય વકફ બોર્ડમાં બિન-મુસ્લિમ સભ્યોનો સમાવેશ કરવામાં આવશે.
• વકફ બોર્ડમાં ફરજિયાત યોગદાન 7% થી ઘટાડીને 5% કરવામાં આવશે.
• મર્યાદા અધિનિયમ, 1963, હવે વકફ મિલકતના દાવાઓ પર લાગુ થશે.
• રાજ્ય-નિયુક્ત ઓડિટર વકફ સંસ્થાઓનું ઓડિટ કરશે.
• કલમ 40 દૂર કરવામાં આવી છે, જે વકફ બોર્ડને મનસ્વી રીતે મિલકતોને વકફ તરીકે જાહેર કરતા અટકાવશે.

આમ, વકફ (સુધારા) બિલ, 2025 વકફ પ્રોપર્ટીના વહીવટમાં સુધારો લાવવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે લાવવામાં આવ્યું છે, જેના પર સરકાર અને વિપક્ષ વચ્ચે અલગ અલગ મત જોવા મળી રહ્યા છે.

આ પણ વાંચો

'ફિલ્મ જોઈને જાગનાર હિંદુ કોઈ કામનો નથી', ઔરંગઝેબની કબર વિવાદ પર રાજ ઠાકરેનું આક્રમક નિવેદન

કટક નજીક બેંગલુરુ-કામખ્યા એક્સપ્રેસના ૧૧ ડબ્બા ખડી પડ્યા, ૧નું મોત, ૨૫ ઘાયલ