આઝાદીના 79 વર્ષ પછી પણ ભારત આ વસ્તુઓ કેમ બનાવી શક્યું નથી? જાણો કયા દેશો પર નિર્ભર રહેવું પડે છે...

ભારતે છેલ્લા 79 વર્ષમાં આર્થિક અને ટેકનોલોજીકલ ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે, પરંતુ કેટલાક એવા નિર્ણાયક ક્ષેત્રો છે જ્યાં આત્મનિર્ભરતા હજુ પણ એક મોટો પડકાર છે.

આઝાદીના 79 વર્ષ પછી પણ ભારત આ વસ્તુઓ કેમ બનાવી શક્યું નથી?

Source : pixabay

Things India cannot make after independence: ભારતને આઝાદી મળ્યાને 79 વર્ષ થઈ ગયા છે અને દેશ 'આત્મનિર્ભર ભારત' અભિયાન હેઠળ અનેક ક્ષેત્રોમાં પ્રગતિ કરી રહ્યો છે. તેમ છતાં, કેટલાક એવા મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રો છે જ્યાં ભારત હજુ પણ વિદેશી ટેકનોલોજી અને સંસાધનો પર ભારે નિર્ભર છે. સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સથી લઈને અદ્યતન સંરક્ષણ ઉપકરણો અને ઊર્જા સંસાધનો સુધી, ભારત હજુ પણ ચીન, અમેરિકા અને રશિયા જેવા દેશો પર આધાર રાખે છે.

આઝાદીના 79 વર્ષ બાદ પણ ભારત કેટલાક મહત્વના ક્ષેત્રોમાં આત્મનિર્ભર બની શક્યું નથી. સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ માટે ભારત મુખ્યત્વે તાઇવાન, દક્ષિણ કોરિયા અને અમેરિકા પર નિર્ભર છે. સંરક્ષણ ક્ષેત્રે, ફાઇટર જેટ એન્જિન અને રડાર સિસ્ટમ જેવી અદ્યતન ટેકનોલોજી માટે રશિયા, ફ્રાન્સ અને ઇઝરાયલ પર નિર્ભરતા છે. દેશની ઊર્જા જરૂરિયાતોનો મોટો ભાગ ક્રૂડ ઓઇલ અને કુદરતી ગેસની આયાતથી પૂરો થાય છે, જેમાં રશિયા, સાઉદી અરેબિયા અને ઇરાક મુખ્ય સપ્લાયર્સ છે. 'વિશ્વની ફાર્મસી' ગણાતું ભારત પણ દવાઓના કાચા માલ (API) માટે ચીન પર નિર્ભર છે.

1. સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ:

આધુનિક યુગમાં, સ્માર્ટફોનથી લઈને કાર અને સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ સુધી દરેક ટેકનોલોજીમાં સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ અનિવાર્ય છે. ભારત હજુ પણ આ ચિપ્સના ઉત્પાદનમાં ઘણું પાછળ છે. ગૌતમ અદાણીના મતે, ભારત તેની 90% સેમિકન્ડક્ટર જરૂરિયાતો માટે આયાત પર આધાર રાખે છે. આ નિર્ભરતાને કારણે સપ્લાય ચેઇનમાં સહેજ પણ અવરોધ આવે તો આપણા ડિજિટલ અર્થતંત્ર પર ગંભીર અસર થઈ શકે છે. ભારતનું સેમિકન્ડક્ટર મિશન ભવિષ્યમાં આ પરિસ્થિતિ બદલશે, પરંતુ ઉત્પાદન શરૂ થવામાં હજુ સમય લાગશે.

2. સંરક્ષણ સાધનો અને અદ્યતન શસ્ત્રો:

ભારતે તેજસ જેવા સ્વદેશી ફાઇટર જેટ અને મિસાઈલ વિકસાવ્યા છે, પરંતુ ફાઇટર જેટ એન્જિન, રડાર સિસ્ટમ અને હાઇ-ટેક હથિયારો માટે આપણે રશિયા, યુએસ, ફ્રાન્સ અને ઇઝરાયલ જેવા દેશો પર આધાર રાખીએ છીએ. ઉદાહરણ તરીકે, રાફેલ વિમાનો ફ્રાન્સથી આયાત કરવામાં આવે છે, અને ઘણી મિસાઇલ પ્રણાલીઓ રશિયા અને ઇઝરાયલની ટેકનોલોજી પર આધારિત છે. સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સંપૂર્ણ આત્મનિર્ભરતા હાંસલ કરવી એક લાંબી અને ખર્ચાળ પ્રક્રિયા છે.

3. ક્રૂડ ઓઇલ અને ઉર્જા સંસાધનો:

ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો ઊર્જા ગ્રાહક છે અને તેની ઊર્જા જરૂરિયાતોનો મોટો ભાગ ક્રૂડ ઓઇલ અને કુદરતી ગેસની આયાત દ્વારા પૂરો થાય છે. આ માટે આપણે મુખ્યત્વે રશિયા, સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત જેવા દેશો પર નિર્ભર છીએ. જોકે, ભારત હવે રિન્યુએબલ એનર્જીના ક્ષેત્રમાં પ્રગતિ કરી રહ્યું છે, તેમ છતાં પરંપરાગત ઊર્જા સ્ત્રોતો પરની નિર્ભરતા હજુ પણ એક મોટો પડકાર છે.

4. ફાર્માસ્યુટિકલ કાચો માલ:

ભારત 'વિશ્વની ફાર્મસી' તરીકે જાણીતું છે, પરંતુ દવાઓના ઉત્પાદન માટે જરૂરી કાચા માલ, જેને Active Pharmaceutical Ingredients (API) કહેવામાં આવે છે, તેના માટે આપણે ચીન પર ભારે નિર્ભર છીએ. કોવિડ-19 રોગચાળા દરમિયાન આ નિર્ભરતા સ્પષ્ટ થઈ હતી, જેના પછી સરકારે API નું સ્વદેશી ઉત્પાદન વધારવા પર ભાર મૂક્યો છે.

5. અદ્યતન મશીનરી અને ટેકનોલોજી:

ઓટોમોબાઈલ, તબીબી ઉપકરણો અને ભારે મશીનરી જેવા ક્ષેત્રોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા અદ્યતન ઉપકરણો માટે ભારત હજુ પણ જર્મની, જાપાન અને યુએસ જેવા દેશો પર નિર્ભર છે. ઉદાહરણ તરીકે, MRI મશીનો અને અન્ય અત્યાધુનિક તબીબી સાધનો માટે આપણે વિદેશી ટેકનોલોજી પર આધાર રાખીએ છીએ.

આ પડકારો હોવા છતાં, ભારત સરકારના 'આત્મનિર્ભર ભારત' અભિયાન હેઠળ દેશ આ ક્ષેત્રોમાં સ્વદેશીકરણને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યો છે, જેથી ભવિષ્યમાં આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય.

આ પણ વાંચો

ભારત ફાઇટર જેટ એન્જિન કેમ બનાવી શકતું નથી? જાણો અમેરિકા, રશિયા અને ફ્રાન્સ પરની નિર્ભરતાનું કારણ