આ એક બોક્સથી ખુલી જશે અમદાવાદ પ્લેન ક્રેશના અનેક રહસ્યો! જાણો શું હોય છે આ ‘બ્લેક બોક્સ’ અને કેવી રીતે થાય છે મદદરૂપ
નામ 'બ્લેક બોક્સ' હોવા છતાં તેનો રંગ નારંગી હોય છે, આગ, વિસ્ફોટ કે પાણીમાં પણ રહે છે સુરક્ષિત; પાયલટની છેલ્લી વાતચીત સહિતનો ડેટા રેકોર્ડ કરે છે.
What is black box in a plane: તાજેતરમાં અમદાવાદમાં થયેલી વિમાન દુર્ઘટના બાદ, બ્લેક બોક્સની શોધ અને તેના મહત્વ વિશે ચર્ચાઓ તેજ બની છે. આ રહસ્યમય નામ ધરાવતું ઉપકરણ વિમાન દુર્ઘટનાના કારણો શોધવામાં અત્યંત મદદરૂપ થાય છે. ચાલો, સમજીએ કે આ બ્લેક બોક્સ શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે.
બ્લેક બોક્સ: વિમાનનું 'ફ્લાઇટ રેકોર્ડર'
બ્લેક બોક્સને તકનીકી રીતે ફ્લાઇટ રેકોર્ડર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ એક એવું ઉપકરણ છે જે ફ્લાઇટ દરમિયાન વિમાનના પ્રદર્શન અને સ્થિતિને સતત રેકોર્ડ કરે છે. કોઈપણ અકસ્માત કે અસામાન્ય ઘટનાના કિસ્સામાં, નિષ્ણાતો આ રેકોર્ડ થયેલા ડેટાનું વિશ્લેષણ કરીને દુર્ઘટનાનું કારણ શોધી કાઢે છે. વિમાન ડિઝાઇનર્સ સામાન્ય રીતે વિમાનની પૂંછડીના ભાગમાં આ ફ્લાઇટ રેકોર્ડર સ્થાપિત કરે છે, કારણ કે તે ભાગ ક્રેશ દરમિયાન સૌથી વધુ સુરક્ષિત રહેવાની સંભાવના હોય છે.
ફ્લાઇટ રેકોર્ડર બે પ્રકારનો ડેટા એકત્રિત કરે છે:
- ફ્લાઇટ ડેટા રેકોર્ડર (FDR): આ વિમાનના વિવિધ પરિમાણો (જેમ કે ગતિ, ઊંચાઈ, એન્જિન પર્ફોર્મન્સ, નિયંત્રણ સપાટીઓની સ્થિતિ વગેરે) રેકોર્ડ કરે છે.
- કોકપીટ વોઇસ રેકોર્ડર (CVR): આ પાયલટ, કો-પાયલટ, રેડિયો સંચાર અને કોકપીટના આસપાસના અવાજો (એમ્બિયન્ટ સાઉન્ડ) રેકોર્ડ કરે છે.
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, બ્લેક બોક્સને આગ, વિસ્ફોટ, કોઈપણ પ્રકારની તીવ્ર અસર અને પાણીમાં ડૂબવા છતાં પણ સુરક્ષિત રહે તે રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે. તે ગોળ અથવા નળાકાર આકારનો હોઈ શકે છે અને સરેરાશ ૫ કિલો વજન ધરાવે છે.
બ્લેક બોક્સનો ઉદ્ભવ અને નામકરણ
એરબસ (Airbus) અનુસાર, બ્લેક બોક્સ અથવા ફ્લાઇટ રેકોર્ડરનો ઉદ્ભવ ૧૯૩૦ ના દાયકામાં થયો હતો. ફ્રેન્ચ એન્જિનિયર ફ્રાન્કોઇસ હુસેનોટે (François Hussenot) સેન્સરથી સજ્જ ડેટા રેકોર્ડર પર કામ કરવાનું શરૂ કર્યું, જે ફોટોગ્રાફિક ફિલ્મ પર લગભગ દસ પરિમાણોને ઓપ્ટિકલી પ્રોજેક્ટ કરતું હતું. આ ફિલ્મ સતત એક હળવા-ચુસ્ત બોક્સમાં ચાલતી હતી, તેથી તેને 'બ્લેક બોક્સ' નામ આપવામાં આવ્યું, જે વર્ષોથી પ્રચલિત રહ્યું છે.
જોકે, બ્લેક બોક્સનો વાસ્તવિક રંગ નારંગી હોય છે. શરૂઆતથી જ આ રંગ પસંદ કરવામાં આવ્યો હતો, કારણ કે તે ધાતુના કાટમાળ વચ્ચે તેને સરળતાથી ઓળખવામાં મદદ કરે છે.
બ્લેક બોક્સની કાર્યપદ્ધતિ અને મહત્વ
બ્લેક બોક્સ અકસ્માતોના કારણો સ્પષ્ટ કરવામાં અને ભવિષ્યમાં આવા અકસ્માતોને રોકવાના માર્ગો શોધવામાં અત્યંત મદદરૂપ થાય છે. ૧૯૪૭ માં તેનો પહેલો ઉપયોગ થયો હતો અને ૧૯૫૮ પછી સિવિલ એરોનોટિક્સ બોર્ડ દ્વારા તેને વિમાનમાં રાખવું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું હતું.
- ડેટા સંગ્રહ: બ્લેક બોક્સ પ્લેન વિશેની તમામ પ્રકારની માહિતી અને વાતચીતનો સંગ્રહ કરે છે.
- સિગ્નલ મોકલવાની ક્ષમતા: પેસેન્જર પ્લેનના બ્લેક બોક્સ ૯૦ દિવસ સુધી સમુદ્રની નીચેથી સિગ્નલ મોકલવામાં સક્ષમ હોય છે. પાણીના સંપર્કમાં આવતાની સાથે જ તે સક્રિય થઈ જાય છે અને સિગ્નલ મોકલવાનું શરૂ કરે છે, જેથી તેને શોધવાનું સરળ બને છે.
- પાયલટની વાતચીત: બ્લેક બોક્સમાં પાયલટ્સની છેલ્લી વાતચીત પણ રેકોર્ડ કરવામાં આવે છે, જે તપાસકર્તાઓને અકસ્માત પહેલાની સ્થિતિ સમજવામાં મદદ કરે છે. જોકે, કેટલાક બ્લેક બોક્સ ફક્ત પ્લેનનો ડેટા રેકોર્ડ કરે છે, જ્યારે અન્ય ડેટા અને વોઇસ બંને રેકોર્ડ કરે છે.
- મજબૂત બાંધકામ: બ્લેક બોક્સ ગ્રેનાઈટ જેટલું મજબૂત બનાવવામાં આવે છે અને તેને પ્લેનમાં ઇન્સ્ટોલ કરતા પહેલા અનેક સલામતી પરીક્ષણોમાંથી પસાર થવું પડે છે.
- રેકોર્ડિંગ અવધિ: કોકપીટમાં છેલ્લા ૨ કલાકની વાતચીત અને પ્લેનના છેલ્લા ૨૫ કલાકનો ડેટા આ ઉપકરણ દ્વારા રેકોર્ડ કરવામાં આવે છે.
ટોપ સ્ટોરી
ટ્રેન્ડિંગ સમાચાર
