ABP Live Deep Dive | EU સાથે કરારથી 27 બજારો ખુલશે, 20 ટ્રિલિયન યુરોનો થઈ શકે છે બિઝનેસ
ભારત અને EU પર વ્યવહારીક વિચારણા અપનાવતા મતભેદોને ઘટાડી દીધા છે અને આર્થિક જોડાણના નવા અધ્યાયના દરવાજા ખોલ્યા છે.
ટેરિફના આંચકા, ભૂરાજકીય ગરબડો અને અર્થવ્યવસ્થામાં વિવિધતા લાવવાની જરૂરિયાતને ભારત અને EUને 2007થી વર્ષો સુધી ચાલી રહેલી વાટાઘાટો અને મડાગાંઠ પછી મુક્ત વેપાર કરારને ફળદાયી બનાવવા માટે રાજી કર્યા છે. ભારત અને EU પર વ્યવહારીક વિચારણા અપનાવતા મતભેદોને ઘટાડી દીધા છે અને આર્થિક જોડાણના નવા અધ્યાયના દરવાજા ખોલ્યા છે. આ કરાર ટેરિફ ઘટાડવા, વેલ્યૂ ચેઈન ઈન્ટીગ્રેશનને વધુ ગાઢ બનાવવા અને વેપારની માત્રાને વધારવાનું વચન આપે છે.
જેમ જેમ ભારત અને EU વેપાર વૈવિધ્યકરણ અને ઉદારીકરણનો નવો રોડમેપ તૈયાર કરે છે, તેમ તેમ ફાયદાઓ સાથે સાથે નોન ટેરિફ અવરોધો અને સેવા પ્રતિબંધોના જોખમો સાથે છે જેની સામે ભારતે સાવચેત રહેવું જોઈએ.
જોકે, તેમાં કોઈ શંકા નથી કે ભારત-EU FTA એવા સમયમાં વ્યૂહાત્મક રીતે કરવામાં આવ્યો છે જ્યારે સંરક્ષણવાદ વધી રહ્યો છે, ભૂરાજકીય વિભાજન અને વેપારને હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ગ્લોબલ ટ્રેડ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના સ્થાપક અજય શ્રીવાસ્તવે કહ્યું હતું કે "EU કરાર ચાર વર્ષમાં ભારતનો નવમો વેપાર કરાર હશે, જે વૈશ્વિક સંરક્ષણવાદ વચ્ચે ભારતની ઝડપી FTA વ્યૂહરચના પર ભાર મૂકે છે."
તેમનું કહેવું છે કે "FTAથી બજાર સુધી પહોંચને સરળ બનાવે છે. શ્રમ-સઘન નિકાસ માટે લેવીમાંથી રાહત અને સેવાઓમાં નવી તકોના વચનોને ખોલે છે. EU માટે તે ચીનથી આગળ સ્કેલ, વિકાસધિ અને સપ્લાય-ચેઇન વૈવિધ્યકરણ પ્રદાન કરે છે," ભારત-EU માલ વેપાર નાણાકીય વર્ષ 2025માં USD136 બિલિયનને વટાવી ગયો, જે સીધી સ્પર્ધાને બદલે પૂરક વેલ્યૂ ચેઈન પર આધારિત છે.
ટેરિફ પર EUની માંગણી
ભારત અને EU બંન્ને માટે દ્વિપક્ષીય અને વૈશ્વિક મોરચે દાવ ઉંચા હોવાના કારણે, બંને પક્ષોની અપેક્ષાઓ ઊંચી છે. માલના વેપારમાં EU ભારત પર તેની 95 ટકાથી વધુ નિકાસ પર ટેરિફ દૂર કરવા દબાણ કરી રહ્યું છે, જેને નવી દિલ્હી વધુ માને છે. ભારત 90 ટકાની નજીક ઉદારીકરણ કરવા તૈયાર હોવાનું કહેવાય છે.
બંને પક્ષો કૃષિ અને ડેરીને બાકાત રાખવા સંમત થયા છે, એ સ્વીકૃતિ કે પનીર અને સ્કિમ્ડ મિલ્ક પાવડર પર ટેરિફ ઘટાડવાનો EUનું દબાણ ભારતના કૃષિ ક્ષેત્ર માટે લાલ રેખા પાર કરે છે. EUના વાઇન અને વ્હિસ્કી પર ટેરિફ કાપ એ બીજો સંવેદનશીલ ક્ષેત્ર છે. ભારતમાં આયાતી વાઇન પર 150 ટકા ટેરિફ લાગે છે જેને યુરોપિયન ઉત્પાદકો 10-20 ટકા સુધી ઘટાડવા માંગે છે.
ઓટોમોબાઇલ્સમાં યુરોપિયન કાર ઉત્પાદકો ઇચ્છે છે કે ભારત સંપૂર્ણપણે બનેલા વાહનો પર આયાત ડ્યુટી 100-125 ટકાથી ઘટાડીને 10-20 ટકા કરે, જેનાથી યુરોપિયન લક્ઝરી કારના ભાવમાં તીવ્ર ઘટાડો થશે. યુરોપિયન યુનિયન પહેલાથી જ ભારતમાં દર વર્ષે 2 બિલિયન ડોલરથી વધુ કાર અને ઓટો પાર્ટ્સની નિકાસ કરે છે, જે મુખ્યત્વે CKD કીટ તરીકે થાય છે જેને સ્થાનિક રીતે એસેમ્બલ કરવામાં આવે ત્યારે 15 ટકા ડ્યુટીનો સામનો કરવો પડે છે.
જો બંને પક્ષો સહમત થઈ જાય છે તો ભારત માટે વ્યાપક ફાયદાઓ મહત્વપૂર્ણ છે. EU એક કસ્ટમ્સ યુનિયન હોવાથી આ કરાર ભારતને એક જ માળખા હેઠળ તમામ 27 EU દેશોને પ્રાધાન્યક્ષમ ઍક્સેસ આપશે, જે વિશ્વના સૌથી ધનાઢ્ય અને સૌથી સ્થિર બજારોમાંના એકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જેનો GDP આશરે 18-22 ટ્રિલિયન ડોલર છે અને 450 મિલિયન ઉચ્ચ આવક ધરાવતા ગ્રાહકો છે, જ્યારે વૈશ્વિક વેપાર વધુ સંરક્ષણવાદી બની રહ્યો છે.
નાણાકીય વર્ષ 2025માં ભારતે EUને લગભગ 76 બિલિયન ડોલરના માલની નિકાસ કરી હતી જ્યારે 61 બિલિયન ડોલરની આયાત કરી હતી, જેનાથી વેપાર સરપ્લસ મળ્યો હતો, પરંતુ 2023 માં EU GSP લાભો પાછા ખેંચવાથી ઘણા ભારતીય ઉત્પાદનો માટે સ્પર્ધાત્મકતામાં ઘટાડો થયો છે.
ભારતમાંથી ચોક્કસ ઉત્પાદન શ્રેણીઓ પર GSP લાભો પાછા ખેંચવા માટે EU સૂચનાને લંબાવવા અંગે હવે નવી ચિંતાઓ છે, જેમાં EUને ભારતના નિકાસ મૂલ્યનો આશરે 87 ટકા ભાગ હવે EU સૂચનામાં ઉલ્લેખિત વ્યાપક ઉત્પાદન શ્રેણીઓ હેઠળ આવે છે. જોકે, ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન એક્સપોર્ટ ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ (FIEO) એ ભયને ઓછો કર્યો છે કે 87 ટકા ભારતીય નિકાસો પર વધુ ડ્યુટી લાગી રહી છે. FIEO અનુસાર, EU નોટિફિકેશનમાં મોટી પ્રોડક્ટ ગ્રુપિંગનો ઉલ્લેખ છે જે હેઠળ ઘણા ઉત્પાદનો પહેલાથી જ EUના મોસ્ટ ફેવર્ડ નેશન શાસન હેઠળ શૂન્ય કસ્ટમ ડ્યુટી આકર્ષે છે અને તેથી GSP પ્રેફરન્સ પરત લેવાથી તેના પર કોઈ ખાસ અસર થશે નહીં
આ વ્યાપક શ્રેણીઓમાં ઘણી ચોક્કસ ટેરિફ લાઇનો EU GSP લાભો માટે પાત્ર રહે છે, જે લાગુ પડતા મૂળ નિયમો અને શરતોને આધીન છે. તે સિવાય એફઆઈઈઓએ કહ્યું હતું કે નોટિફિકેશન ફકત પ્રેફરન્સના અગાઉના સસ્પેન્શનની વેલિડિટીને વધારે છે જે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી આ પ્રોડક્ટ ગ્રુપ્સ પર લાગુ છે અને એ વિશ્વાસ અપાવે છે કે આ વિસ્તાર મારફતે જીએસપી પરત લેવાથી કોઈ પણ નવા પ્રોડક્ટ સામેલ કરવામાં આવ્યું નથી.
ભારતીય માલ પર પહેલાથી જ EU માં પ્રમાણમાં ઓછો સરેરાશ ટેરિફ લાગે છે. નાણાકીય વર્ષ 2025માં 75.9 અબજ ડોલરની નિકાસ પર લગભગ 3.8 ટકા, પરંતુ ચામડા, ફૂટવેર અને ઓટો પાર્ટ્સ જેવા મુખ્ય શ્રમ-સઘન ક્ષેત્રો પર EU ટેરિફ 6-20 ટકાનો છે, જ્યારે કાપડ અને વસ્ત્રો લગભગ 10 ટકા ડ્યુટીનો સામનો કરી રહ્યા છે, જેના કારણે ભારતીય નિકાસકારોને ગેરલાભ થાય છે.
તેનાથી વિપરીત બાંગ્લાદેશ EUની પસંદગી યોજનાઓ હેઠળ શૂન્ય-ડ્યુટી ઍક્સેસનો આનંદ માણે છે, જ્યારે વિયેતનામ યુરોપ સાથેના તેના FTA હેઠળ ટેરિફ-મુક્ત પ્રવેશનો લાભ મેળવે છે. ભારત-EU FTA આ ડ્યુટીમાં ઘટાડો કરશે અથવા દૂર કરશે, ભારતની સ્પર્ધાત્મકતામાં સુધારો થશે અને તેના નિકાસકારો, ખાસ કરીને કાપડ અને વસ્ત્રોમાં EU બજારમાં વધુ સ્તર પર સ્પર્ધા કરી શકશે. ભારત આ ટેરિફ દૂર કરવા પર વિચાર કરી રહ્યું છે જેથી નિકાસમાં ફાયદો થઈ શકે.
કાપડ, ઓટો મોટી જીત તરફ નજર
એપેરલ એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલ (AEPC) ના ચેરમેન એ શક્તિવેલે જણાવ્યું હતું કે “ભારત-EU FTA ભારતના ગારમેન્ટ ક્ષેત્ર માટે એક પેઢીમાં એક વાર મળતી તક રજૂ કરે છે, જે હાલમાં EUને USD 4.5 બિલિયનથી વધુ મૂલ્યના વસ્ત્રોની નિકાસ કરે છે. ભારતીય ગારમેન્ટ નિકાસકારોએ બાંગ્લાદેશ, વિયેતનામ અને તુર્કી જેવા સ્પર્ધાત્મક દેશોની તુલનામાં લાંબા સમયથી ટેરિફ ગેરલાભનો સામનો કરવો પડ્યો છે. FTA રોજગાર-આધારીત હેઠળના વિકાસ, MSME ને મજબૂત બનાવવા અને વસ્ત્ર ક્ષેત્રમાં ભારતની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
યુરોપિયન યુનિયન માટે ભારત સાથે FTAએ એવી બાબતો પૂરી કરશે તેવી અપેક્ષા છે જે યુરોપમાં ઘરે જે વસ્તુની અછત છે તે મળશે. સ્કેલ, વૃદ્ધિ અને લાંબા ગાળાની માંગ. USD 4.2 ટ્રિલિયન અર્થતંત્ર અને 1.4 બિલિયનની વસ્તી સાથે ભારત વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા મુખ્ય બજારોમાંનો એક છે પરંતુ ઉચ્ચ ટેરિફ અને નિયમનકારી અવરોધો દ્વારા સુરક્ષિત રહે છે.
ભારતમાં EUમાંથી આવતા માલસામાનને ઘણા ઊંચા અવરોધોનો સામનો કરવો પડે છે: USD 60.7 બિલિયનની નિકાસ પર લગભગ 9.3 ટકાનો વેટેડ સરેરાશ ટેરિફ, ખાસ કરીને ઓટોમોબાઇલ્સ અને પાર્ટ્સ પર 35.5 ટકા, પ્લાસ્ટિક પર 10.4 ટકા અને રસાયણો અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ પર 9.9 ટકા ટેરિફ, યુરોપિયન કંપનીઓ માટે બજાર-પ્રવેશ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે. આ ટેરિફ ઘટાડવાથી ભારતીય બજારોમાં EUની પહોંચમાં સુધારો થશે.
FTA યુરોપિયન યુનિયનના નિકાસકારો માટે વિમાન, મશીનરી, રસાયણો અને અન્ય ઉચ્ચ-મૂલ્યવાળા ઉત્પાદિત માલમાં નોંધપાત્ર તકો ખોલશે, જ્યારે સેવાઓ, સરકારી ખરીદી અને રોકાણમાં પ્રવેશનો વિસ્તાર કરશે. વાણિજ્ય ઉપરાંત, ભારત સાથે ગાઢ વેપાર સંબંધો EUના સપ્લાય ચેઈનને વૈવિધ્યીકરણ કરવાના, ચીન પર વધુ પડતી નિર્ભરતા ઘટાડવાના અને એશિયાના સૌથી ઝડપથી વિકસતા મોટા અર્થતંત્રમાં ટકાઉ આર્થિક અને ભૂ-રાજકીય હાજરીને મજબૂત બનાવવાના વ્યૂહાત્મક ઉદ્દેશ્યને મજબૂત બનાવે છે.
કરારથી બંન્ને દેશોને ફાયદો થશે
પરસ્પર ફાયદાકારક FTA માટે મંચ તૈયાર છે જેમાં બંન્ને દેશો ટ્રેડ સાથે જોડાયેલા આર્થિક પુરકતા પર કામ કરી રહ્યા છે જેનાથી આ કરારથી ખર્ચ ઓછો થશે અને ટ્રેડને વધારશે. કરાર સ્થાનિક ઉદ્યોગને જોખમમાં મૂકવા અથવા નુકસાન પહોંચાડશે નહીં.
ભારત EUને લેબર ઈન્ટેન્સિવ, ડાઉનસ્ટ્રીમ ઉત્પાદનો, જેમ કે સ્માર્ટફોન, વસ્ત્રો, ફૂટવેર, ટાયર, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ઓટો પાર્ટ્સ, રિફાઇન્ડ ઇંધણ અને કટ હીરાની નિકાસ કરે છે, જે મોટાભાગે EU ઉત્પાદન સાથે સ્પર્ધા કરવાને બદલે ત્રીજા દેશોમાંથી EU ની આયાતને બદલે છે, જેણે લાંબા સમયથી આ પ્રવૃત્તિઓને ઓફશોર કરી છે.
નાણાકીય વર્ષ 2025માં રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો નિકાસમાં ટોચ પર રહ્યા છે જે 15.0 બિલિયન ડોલર હતા. જેમાં ડીઝલ 9.3 બિલિયન ડોલર અને એવિએશન ટર્બાઇન ઇંધણ 5.4 બિલિયન ડોલર હતું, જ્યારે ટેક્સટાઈલ અને વસ્ત્રોમાં નિકાસમાં 4.5 બિલિયન ડોલરના કાપડ, 1.6 બિલિયન ડોલરના ટેક્સટાઈલ અને 1.2 બિલિયન ડોલરના મેડ-અપ્સનો સમાવેશ થાય છે, આ એવા સેક્ટર છે જેમાં યુરોપ દાયકાઓ પહેલા બહાર નીકળી ગયું હતું.
અન્ય મુખ્ય વસ્તુઓમાં 5.0 અબજ ડોલરની મશીનરી અને કમ્પ્યુટર નિકાસ, 756 મિલિયન ડોલરની ટર્બોજેટ, 5.1 અબજ ડોલરની ઓર્ગેનિક રસાયણો, 4.9 અબજ ડોલરની લોખંડ અને સ્ટીલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ શિપમેન્ટનો સમાવેશ થાય છે, જે 11.3 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગયો છે, જેમાં 4.3 અબજ ડોલરના સ્માર્ટફોનનો સમાવેશ થાય છે, જે ભારતની સ્કેલ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને એસેમ્બલી હબ તરીકેની ભૂમિકાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
શ્રીવાસ્તવનું કહેવું છે કે "તેથી ભારત-EU મર્ચેન્ડાઇઝ ટ્રેડને બજાર હિસ્સા માટે સ્પર્ધા તરીકે નહીં, પરંતુ ઉત્પાદન ભાગીદારી તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. યુરોપિયન મશીનરી, કમ્પોનેન્ટ અને ચોકસાઇ ઇનપુટ્સ ભારતીય ફેક્ટરીઓમાં ઉત્પાદકતામાં વધારો કરે છે, જ્યારે ભારતીય સ્કેલ મેન્યુફેક્ચરિંગ યુરોપને સસ્તું, ગ્રાહક-તૈયાર ઉત્પાદનો પહોંચાડે છે," કહે છે.
મુશ્કેલીઓ હજુ પણ બાકી છે
ભારત-EU સોદા પહેલા હજુ પણ ઘણા મતભેદો છે. યુરોપિયન યુનિયનમાં ભારત જે મુખ્ય નોન-ટેરિફ માપદંડનો સામનો કરી રહ્યું છે તે સ્ટીલ પરની સેફગાર્ડ ડ્યુટી છે, જે સૌપ્રથમ 2018માં લાદવામાં આવી હતી અને પછી આ વર્ષે 2026 સુધી લંબાવવામાં આવી છે. અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા ટેરિફને કારણે યુએસમાં નિકાસમાં ઊભી થયેલી અનિશ્ચિતતા પછી યુરોપિયન યુનિયન ભારતીય સ્ટીલ માટે એક મહત્વપૂર્ણ નિકાસ બજાર છે.
એન્જિનિયરિંગ એક્સપોર્ટ્સ પ્રમોશન કાઉન્સિલ ઇન્ડિયાના ચેરમેન પંકજ ચઢ્ઢાએ સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમ ઉત્પાદનોના કિસ્સામાં ક્વોટા ઘટાડવા અને આઉટ-ઓફ-ક્વોટા ટેરિફ 50 ટકા સુધી વધારવાના EUના નવા પ્રસ્તાવ તરફ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. હાલનો ક્વોટા નિકાસકારો માટે પહેલેથી જ એક પડકાર ઉભો કરે છે, કારણ કે અમારા વોલ્યુમ ઘણા વધારે છે. EU એ ભારત સાથેના તેના વેપાર કરાર વાટાઘાટોના કાર્યક્ષેત્રમાંથી પણ આ ઉત્પાદનોને બહાર રાખ્યા છે. જે EU ટેરિફ રેટ ક્વોટા (TRQ) અંગે ઉદ્યોગની ચિંતાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે. EEPC ઇન્ડિયાના ચેરમેને TRQs માંથી સ્ટેનલેસ-સ્ટીલ લાંબા ઉત્પાદનો માટે છૂટ આપવાની માંગ કરી છે કારણ કે તેમાં MSMEનું વર્ચસ્વ છે અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે. એ સુનિશ્ચિત કરી શકાય છે કે આઉટ-ઓફ-ક્વોટા ટેરિફ 25% થી વધુ ન હોય અને તે ધીમે ધીમે પાંચથી છ વર્ષમાં દૂર કરવામાં આવે.
EU ભારત સાથે 600 બિલિયન ડોલરનું સરકારી ખરીદી બજાર ઈચ્છે છે જેમાં કેન્દ્ર સરકાર અને જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમો દ્વારા આપવામાં આવેલા કરારોનો સમાવેશ થાય છે. GDC ફેલો RIS અતુલ કૌશિકના મતે, સરકારી ખરીદી ખોલવાનો વિચાર તાજેતરમાં UAE અને UK સાથે ભારતે કરેલા સોદાઓની જેમ જ થઈ શકે છે, જેનાથી ભારતના MSMEનું રક્ષણ થશે.
બીજો વિવાદાસ્પદ ક્ષેત્ર છે ઊંડાણપૂર્વકનું સેવાઓ ઉદારીકરણ, ખાસ કરીને IT અને અન્ય કૌશલ્ય-સઘન ક્ષેત્રોમાં જે ભારતને તેના મોટા, કુશળ કાર્યબળનો લાભ ઉઠાવવા અને સેવાઓ નિકાસને વિસ્તૃત કરવાની મંજૂરી આપશે. EU ભારતીય કંપનીઓને સ્થાનિક ઓફિસો સ્થાપવાની ફરજ પાડીને અને ભારતીય વ્યાવસાયિકો માટે ઉચ્ચ લઘુત્તમ પગાર મર્યાદા લાદીને સેવાઓની રિમોટ ડિલિવરીને મર્યાદિત કરે છે.
ભારતની દલીલ છે કે આ શરતો ડિજિટલ વેપારના હેતુને નિષ્ફળ બનાવે છે અને તેની IT નિકાસને નબળી પાડે છે, જે ક્રોસ-બોર્ડર ડિલિવરી પર ખૂબ આધાર રાખે છે. ભારત EUના જનરલ ડેટા પ્રોટેક્શન રેગ્યુલેશન (GDPR) હેઠળ "ડેટા-સુરક્ષિત" દેશ તરીકે EU માન્યતા પણ ઇચ્છી રહ્યું છે, જે EU નાગરિકોના ડેટાના સરળ ટ્રાન્સફરને મંજૂરી આપશે.
તેના સિવાય ભારતીય કંપનીઓ જાપાન અથવા દક્ષિણ કોરિયાના સ્પર્ધકો કરતાં વધુ કમ્પ્લાયન્સ ખર્ચનો સામનો કરે છે. જોકે, EU ઇચ્છે છે કે ભારત GDPR ની નજીક ગોપનીયતા નિયમો અપનાવે. ભારત ટૂંકા ગાળાના બિઝનેસ વિઝા, બમણા સામાજિક સુરક્ષા યોગદાનને ટાળવા માટે ટોટલાઇઝેશન કરારો અને વ્યાવસાયિક લાયકાતોની પરસ્પર માન્યતા માટે પણ દબાણ કરી રહ્યું છે, જ્યારે EU ભારતના બેંકિંગ, કાનૂની અને નાણાકીય સેવાઓ બજારોમાં વ્યાપક પ્રવેશ મેળવવા માંગે છે.
લેખકઃ Nivedita Mukherjee
(Mukherjee is a contributing writer for ABP Live English. A business journalist for more than 15 years, she has written extensively on the economy, policy, and international relations in Indian newspapers and magazines)
ટોપ સ્ટોરી
ટ્રેન્ડિંગ સમાચાર
