US Economy: અમેરિકા ડિફોલ્ટર થવાની અણીએ? દુનિયાભરમાં મચશે હાહાકાર!

જો અમેરિકા ડિફોલ્ડ થાય તો દુનિયા આખીમાં અંધાધુંધી ફેલાય

ફાઇલ તસવીર

વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા અમેરિકા માટે ચારેકોરથી નકારાત્મક સમાચાર આવી રહ્યા છે. તાજેતરમાં જ દેશની બે મોટી બેંકો ડૂબી ગઈ અને ઘણી ડૂબી જવાની અણી પર છે. લોકોએ થોડા દિવસોમાં બેંકોમાંથી એક ટ્રિલિયન ડોલરથી વધુ ઉપાડી લીધા. જેના કારણે બેંકોની હાલત કફોડી બની છે. વિશ્વભરમાં ડૉલર મુશ્કેલ પડકારનો સામનો કરી રહ્યો છે. ઘણા દેશોએ ડોલરને બદલે પોતાના ચલણમાં વેપાર કરવાનું શરૂ કર્યું છે. અમેરિકાનું દેવું જીડીપી રેશિયો રેકોર્ડ પર પહોંચી ગયું છે. અમેરિકા પ્રથમ વખત ડિફોલ્ટ થવાના જોખમમાં છે. જો જુલાઈ સુધી દેવાની મર્યાદા વધારવામાં નહીં આવે તો આફત આવી શકે છે. જો અમેરિકા ડિફોલ્ટ થશે, તો એક જ ઝાટકે 7 મિલિયનથી વધુ નોકરીઓ જશે અને જીડીપીમાં પાંચ ટકાનો ઘટાડો થશે. તેની અસર ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વ પર પડશે.

યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી જેનેટ યેલેને જાન્યુઆરીમાં ચેતવણી આપી હતી કે અમેરિકા જૂન સુધીમાં દેવાની ચૂકવણીમાં ડિફોલ્ટ થઈ શકે છે. અમેરિકાએ દેવાની મર્યાદા વટાવી દીધી છે. યેલેને સંસદને શક્ય તેટલી વહેલી તકે દેવાની મર્યાદા વધારવા વિનંતી કરી હતી. જો અમેરિકા દેવું પર ડિફોલ્ટ કરે છે, તો તે અમેરિકાના અર્થતંત્રને ભારે નુકસાન પહોંચાડશે, લોકોનું જીવન મુશ્કેલ બનાવશે અને વૈશ્વિક નાણાકીય સ્થિરતા પર ભારે અસર કરશે. દેવું મર્યાદા એ મર્યાદા છે કે જ્યાં સુધી ફેડરલ સરકાર ઉધાર લઈ શકે છે. 1960થી આ મર્યાદા 78 વખત વધારવામાં આવી છે. છેલ્લી વખત ડિસેમ્બર 2021માં તેને વધારીને $31.4 ટ્રિલિયન કરવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ તે આ મર્યાદાને પાર કરી ગયો છે.

ડોલર કટોકટી

દેશમાં ઋણ અને જીડીપી રેશિયો વર્ષ 2022માં 120 ટકા પર પહોંચી ગયો છે, જે બીજા વિશ્વયુદ્ધના સમય કરતા વધુ છે. બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી વર્ષ 1945માં તે 114% હતો. છેલ્લા બે વર્ષમાં તેમાં જબરદસ્ત વધારો થયો છે. વર્ષ 2020થી અમેરિકાનું કુલ દેવું $8.2 ટ્રિલિયન વધી ગયું છે, જ્યારે અગાઉ $8.2 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચવામાં 230 વર્ષ લાગ્યાં હતાં. એવું માનવામાં આવે છે કે, 2033 સુધીમાં અમેરિકાનું દેવું $51 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી શકે છે. એટલે કે આગામી દસ વર્ષમાં તેમાં $20 ટ્રિલિયનનો વધારો થઈ શકે છે.

દરમિયાન, અમેરિકન ડૉલરના વર્ચસ્વને વિશ્વભરમાંથી પડકારવામાં આવી રહ્યો છે. યુએસ ડૉલર લગભગ આઠ દાયકાથી વિશ્વના અર્થતંત્ર પર શાસન કરે છે. તે વિશ્વની સૌથી સુરક્ષિત સંપત્તિમાંની એક માનવામાં આવે છે. પરસ્પર વેપાર માટે વિશ્વ આ ચલણ પર નિર્ભર રહ્યું છે, પરંતુ હવે ઘણા દેશો પોતાને ડોલરથી દૂર રાખવા માંગે છે. આ કારણોસર ભવિષ્યમાં ડૉલરનું વર્ચસ્વ કેટલું રહેશે તેના પર સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. ચીને સાઉદી અરેબિયા, ફ્રાન્સ, રશિયા અને બ્રાઝિલ સાથે પોતાની કરન્સીમાં ઘણી ડીલ કરી છે. BRICS દેશો એટલે કે બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન અને દક્ષિણ આફ્રિકાએ નવી કરન્સી વિકસાવવાની જાહેરાત કરી છે. બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિએ પોતાના લોકોને અમેરિકી ડોલરથી છૂટકારો મેળવવા કહ્યું છે.

ભારતે ઘણા દેશો સાથે તેની કરન્સીમાં વેપાર પણ શરૂ કર્યો છે. યુઆન બ્રાઝિલના ફોરેક્સ રિઝર્વમાં બીજા નંબરનું સૌથી મોટું ચલણ છે. એ જ રીતે, રશિયા પાસે તેના અનામતમાં 33 ટકા યુઆન છે. રશિયન કંપનીઓએ ગયા વર્ષે યુઆનમાં બોન્ડ જારી કર્યા હતા. અમેરિકામાં બેંકિંગ કટોકટી વચ્ચે લોકોએ ક્રિપ્ટો અને સોનામાં અબજો ડોલર ફેંકી દીધા છે. 10 માર્ચથી બિટકોઈનની કિંમત 45 ટકા વધી છે અને સોનું 2000 ડોલર પ્રતિ ઔંસને પાર કરવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. બે અઠવાડિયામાં અમેરિકન બેંકોમાંથી $225 બિલિયન નીકળી ગયા. વિશ્વના ફોરેક્સ રિઝર્વમાં ડોલરનો હિસ્સો જે એક સમયે 72 ટકા હતો તે હવે ઘટીને 59 ટકા પર આવી ગયો છે.

જો ડિફોલ્ટ થાય તો શું થાય?

અમેરિકાએ અત્યાર સુધી ક્યારેય ડિફોલ્ટ કર્યું નથી, તેથી તેની અસર શું થશે તે ચોક્કસ કહી શકાય નહીં. મૂડીઝ એનાલિટિક્સનાં ચીફ ઇકોનોમિસ્ટ માર્ક ઝંડીના જણાવ્યા અનુસાર, જો અમેરિકા ડિફોલ્ટ થાય તો લાખો લોકો તેમની નોકરી ગુમાવી શકે છે અને દેશ મંદીની ઝપેટમાં આવી શકે છે. જેના કારણે 70 લાખ લોકો પોતાની નોકરી ગુમાવી શકે છે અને દેશ 2008ની જેમ આર્થિક સંકટમાં ફસાઈ શકે છે. 2011માં અમેરિકા ડિફોલ્ટની અણી પર હતું અને અમેરિકન સરકારનું સંપૂર્ણ AAA ક્રેડિટ રેટિંગ પ્રથમ વખત ડાઉનગ્રેડ કરવામાં આવ્યું હતું. તેના કારણે અમેરિકન શેરબજારમાં ભારે ઘટાડો જોવા મળ્યો, જે 2008ની નાણાકીય કટોકટી પછીનું સૌથી ખરાબ સપ્તાહ હતું.

ડિફોલ્ટના કિસ્સામાં સરકાર ઘણા બધા બિલ ચૂકવી શકશે નહીં. જેના કારણે લાખો લોકોને આર્થિક મદદ મળી શકશે નહીં. આ સામાજિક સુરક્ષા, મેડિકેર અને મેડિકેડ, વૃદ્ધો માટેના સહાયક કાર્યક્રમો, ખોરાક અને આવાસ કાર્યક્રમોને અવરોધિત કરશે. 2022માં 6.6 કરોડ લોકોને સામાજિક સુરક્ષાનો લાભ મળ્યો. દેશના 10 લાખથી વધુ જવાનોનો પગાર પણ જોખમમાં આવી શકે છે. ડિફોલ્ટ દેશના ક્રેડિટ સ્કોરને પણ અસર કરશે જે અમેરિકન લોકો માટે ખર્ચમાં વધારો કરી શકે છે. યુએસ ટ્રેઝરી બોન્ડને જોખમ મુક્ત ગણવામાં આવે છે કારણ કે અમેરિકાએ તેમની ચૂકવણીમાં ક્યારેય ડિફોલ્ટ કર્યું નથી. પરંતુ ડિફોલ્ટ પછી રોકાણકારો વધુ વ્યાજની માંગ કરશે. તમામ પ્રકારના વ્યાજદર બોન્ડ સાથે જોડાયેલા છે. એટલે કે, ડિફોલ્ટ દરેકને અસર કરશે.

વિકલ્પ શું?

જો અમેરિકાના દેવાની ચૂકવણીમાં ડિફોલ્ટ કરે છે, તો બોન્ડની તમામ બાકી શ્રેણીને અસર થશે. આમાં વૈશ્વિક મૂડી બજારોમાં જારી કરાયેલા બોન્ડ્સ, સરકારથી સરકારી ધિરાણ, વાણિજ્યિક બેંકો અને સંસ્થાકીય ધિરાણકર્તાઓ સાથેના વિદેશી ચલણના ધિરાણ કરારનો સમાવેશ થાય છે. આ સાથે સરકાર અને સરકારી સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવતા પેમેન્ટને પણ અસર થશે. જો કોઈ દેશ ડિફોલ્ટ થાય છે, તો તેને બોન્ડ માર્કેટમાંથી નાણાં એકત્ર કરવાથી રોકી શકાય છે. ખાસ કરીને જ્યાં સુધી ડિફોલ્ટનો ઉકેલ ન આવે અને રોકાણકારોને ખાતરી ન થાય કે સરકાર ચૂકવણી કરવાની ઈચ્છા અને ક્ષમતા ધરાવે છે.

ડિફોલ્ટના કિસ્સામાં દેશો પાસે ઘણા વિકલ્પો છે. કેટલીકવાર લોનનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવે છે. એટલે કે તેની નિયત તારીખ વધુ લંબાવવામાં આવે છે. તેવી જ રીતે ચલણને વધુ સસ્તું બનાવવા માટે તેનું અવમૂલ્યન કરવામાં આવે છે. ડિફોલ્ટર થયા પછી ઘણા દેશો ખર્ચ કરવા માટે વિવિધ પગલાં લે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ દેશ તેનું દેવું ચૂકવવા માટે તેના ચલણનું અવમૂલ્યન કરે છે તો તેની પ્રોડક્ટ્સ નિકાસ કરવા માટે સસ્તી થઈ જાય છે. આનાથી મેન્યુફેક્ચરિંગ ઉદ્યોગને ફાયદો થાય છે, જે અર્થતંત્રને વેગ આપે છે અને લોનની ચુકવણી સરળ બનાવે છે.